Meslek seçmek, kişinin bütün hayatını etkileyen bir faktördür. Meslek kararı genellikle çocuklukta başlayıp lise yıllarıyla devam eden bir süreçtir. Meslek seçimi ve kişinin kendine uygun mesleğe karar vermesi, yaşam döngüsünde yerine getirilmesi gereken belli görevlerden biridir ve ilerleyen bir süreçtir; ancak bazı durumlarda bu geriye dönük şekilde işleyebilir. Bu durum daha çok, seçilen mesleğin kendine uygun olmadığını ve mesleki bir doyuma ulaşmadığını fark edip yeni bir meslek tercihi yapmaya başlamak ile olacaktır. Çocukluk ile başlayan mesleki serüven, başlarda cinsiyet, sosyal çevre, aile gibi faktörlerden etkilenerek şekillenecek ve belli mesleklere dair şemalar oluşacaktır. Bu şemalar zaman içinde yeni deneyim ve bilgilerle şekillenebilir. 11-12 yaşlarında çocukların ilgileri fark etmesi, mesleki ilgilerinin tanınması önemlidir. 13-14 yaşlarında ise çocuğun doğuştan getirdiği özellikler, yani kısacası yetenekleri belirlenmeli, incelenmeli ve farkındalığının oluşturulması önemlidir.
Meslek kararı verilirken öncelikle ilgiler mi yoksa yetenek mi referans alınmalıdır? Sağlıklı bir kariyer planlaması ve meslek seçimi için ilk dikkat edeceğimiz konu bireyin yeteneğidir. Bu durumu şu şekilde somutlaştırabiliriz: Bireyin futbol oynamaya dair bir ilgisi olabilir, yani futbol oynamaktan keyif alabilir, futbola dair merak düzeyi yüksek olabilir. Ancak bu durum, bireyin futbolda yetenekli ve becerileri gelişmiş olduğu anlamına gelmeyecektir. Bu durumun tam tersi de geçerlidir. Birey futbolda yeteneklidir, ancak ilgisi yoktur; bu durumda yine futbol seçeneklerimizden elenebilir. Evet, ilk olarak yetenek referans alınsa da ilgi duyulmayan bir meslek, kişinin doyumunu etkileyecektir. Bu iki faktörün dengesi, sağlıklı bir meslek seçimi için önemlidir. Meslek seçmek bütün hayatınızı etkileyeceğinden bireyin sahip olduğu kişisel, sosyal, ekonomik faktörler ve sahip olunan kaynaklar incelenmelidir. Bireye en uygun olan mesleğin belirlenmesi için birey bütünsel değerlendirilmelidir.
Meslek seçiminde değerler, bireyin kişiliği, hayata dair bakış açısı, ruh sağlığı, doğup büyüdüğü kültür, ailenin değerleri ve kültürü belirleyicidir. Bu faktörler göz önüne alınıp değerlendirilmelidir. “Mutsuz olacağınız bir meslek, mutsuz bir hayattır.” Çünkü yapacağınız meslek, sizin hayatınızın büyük bir bölümünde yer alacaktır. Kendinize uygun olan mesleği seçmek için nereden başlayacağınızı bilmiyorsanız, ilk olarak kendinizi tanıyın. İlgi alanlarınızı belirleyin. İlgi envanterleri belirlemede yardımcı olabilir, bu konuda uzman kişilerden yardım alın. Yeteneklerinizi belirleyin. Hangi alanlarınız daha güçlü veya zayıf? Hangi dersleri daha kolay öğreniyorsunuz veya zorlanıyorsunuz? Nasıl bir kişiliğe sahipsiniz ve bunun meslek seçiminde ve mesleki rollerdeki faktörünü inceleyiniz. Bir meslekten ne gibi beklentileriniz var? Ekonomik güvencesi olan bir meslek mi, ya da bağımsız çalışma şartları olan bir meslek mi sizi daha tatmin eder? Bu soruları sorarak kendi yolunuzu daha net belirleyebilir ve kendinize en uygun olan mesleğe karar verebilirsiniz.
