Çocukların karıştığı suç olayları gündeme geldiğinde tartışmalar çoğunlukla cezaların artırılması ve daha ağır yaptırımlar uygulanması üzerinde yoğunlaşmaktadır. Oysa çocuk suçluluğu, yalnızca ceza hukuku çerçevesinde değerlendirilemeyecek kadar kapsamlı bir meseledir. Toplum güvenliğinin sağlanması ve mağdur haklarının korunması kadar, çocuğun gelişimsel özelliklerinin ve suça sürüklenmesine neden olan koşulların da dikkate alınması gerekir. Hukuk sistemimizde çocuk, yetişkinin küçültülmüş bir modeli olarak kabul edilmemektedir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 31. maddesi, yaş küçüklüğünü ceza sorumluluğunun belirlenmesinde özel bir ölçüt olarak düzenlemiştir. Buna göre çocuğun yaşı, algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneği, uygulanacak hukuki sonuçlar bakımından belirleyicidir.
Anayasa’nın 41. maddesi devlete çocukları her türlü istismar ve şiddete karşı koruma yükümlülüğü yüklerken, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nun 4. maddesi çocuğun üstün yararını temel ilke olarak benimsemektedir. Aynı Kanun’un 5. maddesinde düzenlenen danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma tedbirleri ise çocuk adaletinin yalnızca cezalandırmaya değil, korumaya ve rehabilitasyona da dayanması gerektiğini ortaya koymaktadır.2026 yılında yürürlüğe giren 7593 sayılı Kanun’la çocuk adalet sisteminde yapılan değişiklikler de bu tartışmayı yeniden gündeme taşımıştır. Ceza sorumluluğu ve çocuklara uygulanabilecek tedbirler bakımından getirilen düzenlemeler, caydırıcılık ile çocuğun yeniden topluma kazandırılması arasındaki dengenin önemini bir kez daha göstermektedir.
Uluslararası hukuk da bu yaklaşımı desteklemektedir. Türkiye’nin taraf olduğu Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 3. maddesi çocuğun üstün yararını, 37 ve 40. maddeleri ise özgürlüğünden yoksun bırakılan ve ceza adaletiyle karşı karşıya kalan çocukların özel güvencelerini düzenlemektedir. Çocuğu suça sürükleyen aile içi ihmal, şiddet, eğitimden kopuş, istismar ve sosyal çevre gibi etkenler araştırılmadan yalnızca ceza miktarını artırmak, sorunun kaynağına ulaşmak anlamına gelmez. Elbette işlenen suçun karşılıksız kalması düşünülemez; ancak adaletin amacı yalnızca geçmişteki fiili cezalandırmak değil, gelecekte yeni suçların işlenmesini de önlemektir.
Bir hukukçu olarak kanaatimce çocuk adaletinin başarısı, yalnızca verilen cezaların ağırlığıyla değil, çocuğun yeniden suç işlemeyecek şekilde topluma kazandırılmasıyla ölçülmelidir. Elbette mağdurun haklarının korunması, işlenen suçun karşılıksız bırakılmaması ve kamu güvenliğinin sağlanması hukuk devletinin temel yükümlülüklerindendir. Ancak bu yükümlülükler, çocuğun üstün yararını ve gelişim hakkını göz ardı etmeyi haklı kılmaz. Ceza hukuku, yalnızca geçmişte işlenen fiile karşılık veren bir mekanizma değil, gelecekte işlenebilecek suçları önlemeyi de amaçlayan bir hukuk dalıdır. Bu nedenle çocukları suça sürükleyen sosyal koşulların ortadan kaldırılması, eğitim ve koruma mekanizmalarının etkin işletilmesi ve çocukları suç faaliyetlerinde kullanan yetişkinlerin hukuki sorumluluklarının ortaya konulması zorunludur. Unutulmamalıdır ki bir çocuğu suç işledikten sonra yargılamak hukukun görevidir; ancak onu suça sürükleyen koşulları önceden tespit etmek ve ortadan kaldırmak da devletin ve toplumun sorumluluğudur. Çünkü adalet, yalnızca suçun karşılığını vermek değil, aynı zamanda yeni suçların doğmasını önleyebilecek bir düzen kurabilmektir.
