Merhaba Sevgili Hayrendiş Okurları,
Bugün sizlerle son dönemde bir solukta okuduğum Dr. Mustafa Atasoy’un Hormon – Menopoz Öncesi-Sonrası adlı kitabı değerlendirmek istiyorum. Bazı kitaplar vardır diye başlamayacağım. Fakat düşününce insan hayatında hakikaten fark yaratan, bir uyanışa vesile olan, insanın gözünü açan, ruhuna hitap eden, kafasında soru işaretleri oluşturabilen, hatta bazı soru işaretlerini ikna edici biçimde giderebilen değerli kitaplar vardır. Mesela George Orwell’den 1984, John Steinbeck’ten Gazap Üzümleri, Alexandre Dumas’tan Monte Cristo Kontu ve Dr. David Burns’ten İyi Hissetmek kitapları benim kişisel yaşamımda az önce saydığım etkileri yaratmıştır. Şimdi Dr. Mustafa Atasoy’un bu değerli eseri de kişisel en iyiler listemde saydığım kitaplar arasındaki yerini aldı.
Tıp kitaplarının çoğu ya hekime ya da hastaya seslenir. İkisinin arasındaki yere, yani muayene odasında sorulamayan sorulara seslenen kitap azdır. Dr. Mustafa Atasoy’un Hormon – Menopoz Öncesi-Sonrası adlı çalışması tam olarak bu boşluğa yerleşiyor.
Mustafa Atasoy, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun olduktan sonra Göz Hastalıkları ihtisasını İstanbul Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde tamamladı. Nazilli, Denizli ve Antalya’da hekimlik yaptı. Lazerle düzeltilemeyen yüksek numaralı kırma kusurlarında göz merceğini çıkarmadan ikinci bir mercek yerleştirmeye dayanan “Artisan Fakik IOL” ameliyatlarını 2002’de Türkiye’de uygulayan tek göz hekimi olması, onun cerrahi kariyerinde ne denli iddialı bir yerde durduğunu gösteriyor.
Yazarın hayatındaki kırılma noktası ise kişisel. Kitabın son bölümlerinde anlattığı üzere 2011–2013 yılları kendi ağır hastalığıyla mücadele içinde geçti. Bu süreçte “metilasyon” kavramının izini sürerken Fonksiyonel Tıp ile tanıştı ve 2013’te tümüyle iyileştiğinde bir karar verdi. Çok sevdiği göz cerrahisini, deyim yerindeyse konfor alanını sıfırlayıp bu yeni alana yönelecekti. Amerika’da dört ayrı kuruluşun (aralarında Institute for Functional Medicine ve A4M’nin bulunduğu) eğitimlerini almak için yaklaşık bir buçuk yıl eyalet eyalet dolaştı. 2017’de yayımlanan Fonksiyonel Tıp kitabı bu birikimin ilk ürünüydü; Hormon ise ikinci halkası.
Yazarın tanımıyla Fonksiyonel Tıp, kronik hastalıklarda “tanı koy, ICD koduna karşılık gelen ilacı yaz” şeklinde özetlenebilecek indirgemeci pratiğe karşı, hastalığa değil kaybedilen sağlığa odaklanan bir yaklaşımdır. Sorulan soru “Bu kişide hangi hastalık var?” değil, “Bu kişinin vücudunda neler eksik ya da çalışmıyor olabilir?” sorusudur. Hasta, iyileşme sürecinin edilgen nesnesi değil, hekimle el ele veren bir ortaktır.
Fonksiyonel Tıp Akademisi (FTA), bu yaklaşımı Türkiye’de hekimlere öğretmek amacıyla Atasoy’un öncülüğünde kurulan eğitim topluluğudur. Kitaptaki “Türkiye’de Fonksiyonel Tıp’ın Kısa Tarihi” bölümünde anlatıldığı üzere, 2017’de adı neredeyse hiç bilinmeyen bu yaklaşım, 2019’a gelindiğinde her branştan yüzlerce hekim ve akademisyenin katıldığı modüler eğitimlere, ulusal kongrelerde sunumlara konu olmuştu. Yazar, FTA’yı bir yabancı kuruluşun “pazarlama temsilcisi” gibi değil, yerli birikimle Avrupa ölçeğinde tanınan bir kuruma dönüştürme hedefini açıkça dile getiriyor.
Hormon – Menopoz Öncesi-Sonrası, Destek Yayınları’nın Sağlık dizisinin sekizinci kitabı olarak Nisan 2019’da 5.000 adetle yayımlandı. Elimdeki nüsha Kasım 2025 tarihli 34. baskı. Altı buçuk yılda otuz dört baskı, Türkiye’de popüler sağlık kitapları için bile olağanüstü bir rakam ki bu, kitabın bir boşluğu doldurduğunun en somut göstergesi. Kapakta yazan alt başlık kitabın iddiasını da özetliyor: hormon düzensizliklerinde bireye özgü biyoeşdeğer (doğal) hormon kullanımı.
Kitabın önsözü, menopoz tartışmalarında sıkça duyulan “hormonlara dokunmayın, bırakın doğa işini yapsın” itirazına cesur bir yanıt veriyor. Atasoy’a göre yaşla birlikte hormonların düşüşü, yaşlanmanın sonucu olmaktan çok nedenlerinden biridir. Yazar, yalnızca 150 yıl öncesine kadar ortalama insan ömrünün 45–50 yıl olduğunu, dolayısıyla kadınların büyük çoğunluğunun menopoz sonrası dönem diye bir derdi bulunmadığını hatırlatıyor. Elli yaşından sonra on yıllarca sağlıklı yaşamak, doğada hesapta olmayan bir taleptir ve hesapta olmayan destekler gerektirir. Önsözün son cümlesi kitabın tezini tek satırda topluyor: “Doğa sizin bu kadar uzun yaşayacağınızı hiç hesaba katmamıştı.”
Bu çerçeve, okura bir ideoloji dayatmaktan çok, sorunun nasıl sorulduğunu değiştiriyor. “Hormon almak doğaya karşı mı?” sorusu, “Doğanın öngörmediği bir ömürde neye ihtiyacım var?” sorusuna dönüşüyor.
İçindekiler bölümü, kitabın en çarpıcı tasarım tercihini ele veriyor. Bölüm başlıklarının önemli bir kısmı, hastaların doğrudan ağzından çıkmış sorular gibi kurgulanmış: “Ama doktorum ‘Hormonlar kanser yapar’ diyor?”, “Hormonları mümkün olduğu kadar kısa süreli kullanmalıyım, öyle değil mi?”, “Menopoza girdim mi diye tahlil yaptırdım. Önce ‘Girmişsin’ dediler, sonra ‘Yok yok daha girmemişsin’ dediler.” Bu soru-cevap yapısı, okurun kendi deneyimini metinde bulmasını kolaylaştırıyor.
Kitap mantıklı bir sırayla ilerliyor. Önce temel kavramlar (rahim, âdet döngüsü, estrojen, progesteron, hormon ve alıcı ilişkisini anlatan “anahtar ve yuvası” benzetmesi) yerleştiriliyor. Ardından “Patent Tıbbı” ve “Bana Verilen Şey Hormon muydu Hormonsu mu?” bölümleriyle kitabın merkez ayrımı, yani vücudun ürettiği hormonla birebir aynı yapıdaki biyoeşdeğer hormonlar ile sentetik taklitleri arasındaki fark ortaya konuyor. Menopoz tarihinin dönüm noktası olan WHI (Women’s Health Initiative) çalışmasına ayrılan “Kadın Türünün Üstündeki Lanet” bölümü, hormon tedavisinin neden bu denli korkulan bir konu hâline geldiğini tarihsel bağlamıyla açıklıyor.
İkinci yarıda kitap klinik tablolara açılıyor. Sıcak basmaları (“Durup Dururken Çöl Sıcağı”), âdet öncesi sendromu, polikistik over (“Yumurta İstersen Çok, Ama Çatlamıyor!”), çikolata kisti hastalığı, Hashimoto, kemik erimesi ve meme kanseri. “Zurnanın Zırt Dediği Yer” ya da “Pardon! Müsaade Edin Ben Kanserden Korkayım!” gibi başlıklar, ağır bir konuyu okunabilir kılan mizahi bir dile işaret ediyor. Erkekler ve testosterona ayrılan bölüm kitabın yalnızca kadınlara seslenmediğini gösterirken, “Doktor-Hasta İlişkisi” ve “Doktorunuzun Aklından – O Fark Etmeden – Neler Geçiyor?” bölümleri, kitabın asıl hedefinin bilinçli bir hasta-hekim diyaloğu kurmak olduğunu düşündürüyor. Kitap, yazarın kişisel hikâyesi, besin desteklerinin seçimi ve bir kaynakça bölümüyle kapanıyor.
Hormon‘un en güçlü yanı, karmaşık bir endokrinoloji konusunu küçümsemeden sadeleştirmesi. Yazar okurunu bilgi alıcısı değil, kendi sağlığı hakkında soru sorabilen bir yetişkin olarak görüyor. Hasta sorularından kurulan yapı, sohbet havasındaki dil ve kaynakça bölümü kitabı hem okunur hem de izlenebilir kılıyor. Kendi hastalık deneyiminden yola çıkan bir hekimin samimiyeti de metne güven veren bir ton katıyor.
Dengeli bir okuma için şunu da belirtmek gerekir. Biyoeşdeğer hormon kullanımı, tıp dünyasında hâlâ tartışılan bir alan ve kitap bu tartışmada açık bir taraf tutuyor. Yazarın kendisi de “Doktorum biyoeşdeğer hormonlarla ilgili yeterli kanıt olmadığını söylüyor” sorusuna bir bölüm ayırarak bu gerilimi saklamıyor. Bu nedenle kitabı bir tedavi reçetesi olarak değil, okurun hekimiyle daha donanımlı ve daha eşit bir konuşma yapmasını sağlayan bir rehber olarak okumak en verimli yol olacaktır.
Sonuç olarak Hormon, menopoza yaklaşan, menopozu yaşayan ya da hormon düzensizlikleriyle yıllardır boğuşan her kadının, onların yakınlarının ve sorgulamaya açık hekimlerin rafında yer almayı hak eden bir kitap. Otuz dört baskı, bu ihtiyacın ne kadar gerçek olduğunu zaten söylüyor.
Bir dahaki yazımda görüşmek dileğiyle 😊
Sevgiyle kalın.


















