Geçen gün kahvemi yudumlarken telefonuma düşen bir bildirime takıldı gözüm: “Verimliliğinizi %200 artıracak 5 sabah alışkanlığı.” Şöyle arkama yaslanıp düşündüm; modern dünya bizden sürekli bir yerlere yetişmemizi, her anımızı “optimize” etmemizi ve adeta bir makine hassasiyetiyle üretmemizi bekliyor. Peki ama nereye koşuyoruz? Hız, çağımızın en büyük illüzyonu haline gelmişken, durup nefes almak gerçekten bir zaman kaybı mı?
Sosyolog Zygmunt Bauman, modern dünyayı tanımlarken “akışkan modernite” kavramını kullanır. Ona göre katı olan her şeyin eridiği, ilişkilerin, mekânların ve hatta kimliklerin sürekli akış halinde olduğu bir çağda yaşıyoruz. Bu akışkanlık, beraberinde muazzam bir hız talebi getiriyor. Bilgiyi hızlı tüketiyoruz, ilişkileri hızlı bitiriyoruz, bir kitaba odaklanma süremiz birkaç dakikaya, bir videoyu izleme sabrımız ise 10 saniyeye kadar düştü. Psikolojide “zaman anksiyetesi” (time anxiety) olarak adlandırılan bu durum, bize sürekli geç kaldığımızı, hayatı kaçırdığımızı fısıldayan gizli bir kırbaç gibi.
Ancak burada paradoksal bir durum var: Her şeyi daha hızlı yaparak zaman kazanmaya çalışırken, aslında zamanın tadını çıkarma yetimizi kaybediyoruz. Fransız düşünür Paul Virilio, hızın yükselişini incelerken bunun bir tür “körlük” meydana getirdiğini savunur. Saatte 100 kilometre hızla giden bir arabanın penceresinden bakarken yol kenarındaki kır çiçeklerini, detayları, hayatın nüanslarını göremezsiniz. Hız, bizi çevreye ve en nihayetinde kendimize yabancılaştırır.
“Yavaşlamak, tembellik etmek demek değildir; aksine, yaşadığın anın farkına vararak derinleşmektir.”
Son yıllarda bir anti-tez olarak hayatımıza giren Slow Movement (Yavaşlama Hareketi) tam da bu noktada devreye giriyor. Yavaş gıda, yavaş şehirler, yavaş seyahat… Bu akımlar bize tembelliği değil, “kronometrik zaman” yerine “yaşantısal zamanı” koymayı öneriyor. Antik Yunan’da zaman için iki kavram vardı: Chronos (akıp giden, ölçülebilen niceliksel zaman) ve Kairos (doğru, kaliteli ve anlamlı olan niteliksel an). Bizler Chronos’un kölesi olurken, Kairos’u tamamen unuttuk.
Bu yazıyı şu an tabletinizden veya telefonunuzdan, belki de yoğun bir günün küçük bir arasında okuyorsunuz. Sizden ricam, bu yazıyı bitirdikten sonra ekranı birkaç dakikalığına kapatmanız. Derin bir nefes alın. Çevrenizdeki sesleri duymaya çalışın.
Hızlı yaşamak, her şeyi tüketmek bir başarı değil; aksine, hayatı ıskalamanın en estetik yoludur. Unutmayın, hayat bir yarış pisti değil; adımlarımızın tadını çıkarmamız gereken uzun bir yürüyüş yoludur. Arada bir yavaşlamak, hatta durmak, geride kaldığınız anlamına gelmez; sadece yönünüzü doğru seçmek için kendinize verdiğiniz bir şanstır.
