Cumhuriyet, bir milletin yalnızca yönetim biçimini değiştirmesi değildir. Cumhuriyet; iradenin saraylardan millete taşınması, geleceğin başkalarının kararlarına bırakılmaması ve bir halkın kendi kaderine sahip çıkmasıdır. 29 Ekim 1923, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesini yeni bir devlet düzeniyle taçlandırdığı tarihî bir dönüm noktasıdır. Bu tarih, yokluklar içinden ayağa kalkan bir milletin “Kendi geleceğimi kendim belirleyeceğim” deme iradesidir. Cumhuriyet’i anlamak, bu yüzden yalnızca bir bayramı kutlamak değil; hangi bedellerle kurulduğunu, hangi değerler üzerine yükseldiğini ve bizden hangi sorumlulukları beklediğini hatırlamaktır.
Cumhuriyet’in ardında, işgale karşı direnen, cephede ve cephe gerisinde emek veren, bağımsızlığı için canını ortaya koyan bir millet vardır. Bu mücadelenin içinde kadınlar da vardı. Kimi cephane taşıdı, kimi yaralıları tedavi etti, kimi tarlasını sürdü, kimi evini ve ailesini ayakta tutarken millî mücadelenin yükünü omuzladı. Türk kadını, ülkesinin kaderi söz konusu olduğunda tarihin kenarında bekleyen bir seyirci olmadığını daha o günlerde gösterdi. Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte bu emeğin, cesaretin ve iradenin toplumsal hayatta daha güçlü bir karşılık bulmasının yolu açıldı.
Cumhuriyet’in kadınlara açtığı yol, bir lütuf hikâyesi değildir. Bu, kadınların insan ve yurttaş olarak hak sahibi olması gerektiğini kabul eden köklü bir dönüşümün parçasıdır. Kadını yalnızca aile içindeki rolüyle tanımlayan anlayışın karşısına; eğitim alan, meslek edinen, kendi kararlarını verebilen ve ülkesinin yönetiminde söz sahibi olabilen birey anlayışı konuldu. Bu dönüşüm bir günde tamamlanmadı. Ancak Cumhuriyet’in temel hedeflerinden biri, toplumun yarısını oluşturan kadınların önündeki engelleri kaldırmak ve onları kamusal yaşamın eşit bir parçası hâline getirmekti.
Eğitim, bu değişimin en önemli basamaklarından biriydi. Bir kız çocuğunun okula gitmesi, bilgiye ulaşması ve kendi yeteneklerini geliştirmesi yalnızca kişisel bir kazanım değildir; aynı zamanda toplumun geleceğine yapılan yatırımdır. Eğitimli kadın, kendi yaşamına dair daha bilinçli kararlar alabilir, ekonomik ve toplumsal hayata daha güçlü katılabilir, çocuklarının ve çevresinin yaşamına da katkıda bulunabilir. Kız çocuklarının eğitim hakkı bu nedenle bir ailenin imkânına ya da bir çevrenin tercihine bırakılabilecek tali bir mesele değildir. Bir ülkenin geleceğini düşünüyorsak, kız çocuklarının hayallerini ve eğitimini de güvence altına almak zorundayız.
Medeni hukuk alanında atılan adımlar da kadınların yaşamında önemli bir dönüm noktası oldu. 1926’da kabul edilen Türk Medeni Kanunu, aile ve özel hukuk alanında köklü değişiklikler getirdi. Kadınların hukuki konumunun güçlenmesi ve evlilik, aile ilişkileri ve yurttaşlık bakımından yeni bir hukuk anlayışının yerleşmesi açısından bu düzenleme tarihî önem taşıyordu. Hukukta yapılan değişiklikler, toplumun her kesiminde eşitliğin bir anda eksiksiz gerçekleştiği anlamına gelmiyordu; fakat daha eşit bir yaşamın kurulması için önemli bir zemin oluşturuyordu. Kazanımları doğru anlamak, hem elde edilen ilerlemeyi teslim etmeyi hem de hâlâ giderilmesi gereken eşitsizlikleri görmeyi gerektirir.
Siyasi haklar konusunda da Cumhuriyet’in ilk yıllarında önemli adımlar atıldı. Kadınlara 1930’da belediye seçimlerinde, 1933’te köy muhtarlığı ve ihtiyar meclislerinde seçme ve seçilme hakkı tanındı. 5 Aralık 1934’te ise milletvekili seçme ve seçilme hakkı verildi. Böylece Türk kadınları, ülkenin yönetiminde yalnızca alınan kararlardan etkilenen kişiler değil, kararların oluşumuna katılabilecek yurttaşlar olarak kabul edildi. Bu adımlar, dönemin dünyası düşünüldüğünde de dikkat çekici kazanımlardı. Seçme ve seçilme hakkı, bir kâğıt üzerindeki maddeden ibaret değildir; “Ben de bu ülkenin geleceğine yön verebilirim” diyebilmenin hukuki ve siyasi temelidir.
Cumhuriyet’in kadınlara sağladığı imkânlar yalnızca hukuk ve siyaset alanıyla sınırlı değildir. Kadınların öğretmen, doktor, bilim insanı, sanatçı, işçi, çiftçi, yönetici ve daha pek çok meslekte yer alabilmesi; toplumsal yaşamın farklı alanlarında görünür olması, ülkenin gelişmesi bakımından büyük önem taşır. Kadınların emeği görünmez sayıldığında toplumun yarısı eksik değerlendirilmiş olur. Kadınların başarısını istisna gibi görmek yerine, önlerindeki engelleri kaldırmak ve fırsatlara erişimlerini güçlendirmek gerekir. Çünkü yetenek cinsiyetle sınırlanamaz; bir insanın potansiyeli, ona tanınan imkânlarla gelişir.
Bütün bunları anlatırken bir gerçeği de açıkça söylemek zorundayız: Cumhuriyet’in kazanımlarını anmak, bugünkü sorunları görmezden gelmek anlamına gelmez. Kadınların eğitimde, çalışma hayatında, siyasette ve gündelik yaşamda karşılaştığı eşitsizlikler hâlâ tartışılıyorsa, yapılması gereken iş bitmiş değildir. Kadınların güvenli yaşama hakkı, emeğinin karşılığını alması, kendi hayatı hakkında özgürce karar verebilmesi ve şiddetten uzak olması tartışmaya açık ayrıcalıklar değil, temel haklardır. Bir kadının sırf kadın olduğu için korkuyla yaşaması, hayallerinden vazgeçmesi ya da sesini kısmak zorunda kalması normalleştirilemez.
Cumhuriyet, kadına verilmiş bir lütuf değil, yıllarca ötelenmiş hakların teslimidir. Türk kadını bu ülkede yalnızca bir anne, eş ya da evlat olarak değil; düşünen, üreten, karar veren ve ülkesinin geleceğinde söz sahibi olan bir birey olarak var olma hakkına sahiptir. Kadınların sesini kısmaya çalışan her anlayışa, hayallerini küçümseyen her zihniyete ve haklarını tartışmaya açan her tutuma karşı hatırlamamız gereken gerçek açıktır: Eşitlik bir ayrıcalık değil, adaletin gereğidir. Kadınların özgürlüğü bir toplumun gücünü azaltmaz; aksine o toplumu daha adil, daha üretken ve daha dirençli kılar.
Bu nedenle Cumhuriyet’i kutlamak, yalnızca bayrak asmak, törenlere katılmak ya da güzel sözler söylemek değildir. Cumhuriyet’i yaşatmak; çocukların eşit eğitim imkânlarına sahip çıkmak, hukukun üstünlüğünü savunmak, emeğe değer vermek, ayrımcılığa karşı durmak ve her yurttaşın onuruyla yaşayabileceği bir ülke için sorumluluk almaktır. Cumhuriyet’in değerleri, sadece geçmişte kazanılmış başarılar olarak anıldığında değil, günlük hayatımızda davranışlarımızla yaşatıldığında anlamını bulur. Birbirimizin hakkını korumak, farklı düşüncelere rağmen ortak geleceğimizi savunmak ve adaleti herkes için istemek, bu mirasa sahip çıkmanın yollarındandır.
Atatürk’ün öncülüğünde kurulan Cumhuriyet, Türk milletine kendi geleceğini belirleme iradesini emanet etti. Bu emanete sahip çıkmak, geçmişi kusursuz bir tablo gibi göstermek değil; tarihî kazanımları bilerek, eksikleri dürüstçe görerek ve daha adil bir gelecek için çalışarak mümkündür. Özellikle kadınların eşit yurttaşlığını güçlendirmek, Cumhuriyet’in tamamlanması gereken hedeflerinden biridir. Bir kız çocuğu hayal kurarken önüne engeller değil imkânlar konuluyorsa, bir kadın karar verirken korku değil özgürlük hissediyorsa, bir insan emeğinin karşılığını alabiliyorsa Cumhuriyet’in değerleri hayatın içinde karşılık buluyor demektir.
Cumhuriyet’i kutlamak yetmez; onun bize yüklediği sorumluluğu yerine getirmek gerekir. Atatürk’ün Türk kadınına açtığı yolu kapatmaya değil, daha da genişletmeye mecburuz. Kadınların haklarını korumak, çocukların geleceğini güvence altına almak ve adaletin herkes için geçerli olduğu bir ülke kurmak, ertelenebilecek görevler değildir. Cumhuriyet yalnızca geçmişimizin şerefi değil, geleceğimizin teminatıdır. Onu yaşatacak olan, yılda bir gün tekrarladığımız sözler değil; her gün savunduğumuz değerler ve attığımız adımlardır.
Ne Mutlu Türk’üm Diyene!
Cumhuriyetimizin 103. yılı kutlu olsun !
Atatürk’ün emaneti, milletimizin iradesi, Türk kadınının özgürlüğü ve gelecek nesillerin umudu olan Cumhuriyetimiz ilelebet yaşasın. ❤️🤍
Yaşasın Cumhuriyet, yaşasın Türk milleti!
