İnsan var olduğundan bu yana yeryüzünde sayısız değişim, yükseliş ve gerileme yaşandı. Tarihin farklı dönemleri insanlığa kimi zaman gelişim ve ilerleme, kimi zaman da gerileme ve çöküş getirdi. Yüzyıllar geçti, zaman değişti; her nesil kendi döneminin olaylarını, değerlerini ve sınavlarını farklı biçimlerde karşıladı. Ancak bütün bu değişimlerin içinde insanın manevi dünyası, merhameti, vicdanı ve adalet anlayışı da sürekli sınandı.
Bugün ise insanlık yeni bir aşamayı, manevi bir buzlaşma dönemini yaşıyor.
Bu dönemin en acı yanı, merhametin, vicdanın ve insanların birbirine duyduğu güvenin giderek zayıflaması.
Başkalarının acısına kayıtsız kalmak, haksızlık karşısında susmayı seçmek, insan onurunun ayaklar altına alınmasını sıradan bir olaymış gibi karşılamak…
Bunlar hem merhametin azaldığını hem de insanın manevi değer yargılarının aşındığını gösterir. Haksızlıklara seyirci kalmaya alışan, başkasının acısını kendinden uzak gören bir toplumun en büyük kaybı, kendi değerlerinden uzaklaşmasıdır.
İnsanın merhameti, dürüstlüğü ve vicdanı insanlarla ilişkilerinde, zor zamanlarda sergilediği davranışlarda ortaya çıkar. Karşısındaki kişi ister yakını isterse yabancı biri olsun, insanın onun acısına nasıl karşılık verdiği, kendi manevi dünyası hakkında çok şey anlatır.
Daha düşündürücü olan ise insanın adalete karşı sergilediği seçici tutumdur. Bazı insanlar haksızlığa kendileri uğradığında itiraz ederken başkasının hakkı çiğnendiğinde susmayı tercih eder. Oysa adalet, kişinin kimliğine, ilişkilerin yakınlığına ya da uzaklığına göre değişen bir kavram değildir. Hakkın kime ait olduğuna bakmaksızın onu savunmak, insanın vicdanına ne ölçüde kulak verdiğini gösterir.
Tasavvuf düşüncesinde insanın en büyük mücadelelerinden biri, kendi nefsiyle mücadelesidir. İnsan nefsine yenik düştüğünde kendi benliğini her şeyin üstünde tutabilir, kendi rahatlığı uğruna başkasının hakkını çiğneyebilir ve acısına kayıtsız kalabilir. İnsan kendi içinde bu mücadeleyi vermediğinde, dışarıdan ne kadar düzgün görünmeye çalışırsa çalışsın, iç dünyasındaki manevi dengeyi koruyamaz.
Bazen insanın en büyük körlüğü gözlerinde değil, kalbinde başlar. Göz başkasının acısını görür fakat kalp onu hissetmeyi reddeder.
Manevi aşınmanın bir başka boyutu da ilişkilerin çıkar üzerine kurulmasıdır. Bir insanın değeri karakteri, dürüstlüğü ve güvenilirliğiyle değil, ne sunabileceği, hangi kapıları açabileceği üzerinden ölçülmeye başlandığında ilişkilerin özü değişir. Dün aranan birinin bugün unutulması, ihtiyaç sona erdiğinde yakınlığın da bitmesi rastlantısal davranışlar değildir. İnsan, karşısındakini bir araç olarak görmeye başladığında ilişkide kişinin kendisi değil, ondan elde edilecek çıkar ön plana çıkar. Oysa insanın değeri, başkalarına ne kazandırdığıyla ölçülmemelidir.
İnsanın iç dünyası ile dışarıya yansıttığı davranışlar arasındaki uyumsuzluk, manevi açıdan üzerinde düşünülmesi gereken bir konudur. Kalbin temizliğinden söz etmek, güzel sözler söylemek, ibadet etmek henüz insanın manevi olgunluğa eriştiğini göstermez. Manevi olgunluk anlayışında kalbin arınması niyetin, davranışların ve başkalarına karşı tutumun temizliğiyle doğrudan bağlantılıdır.
Başkasının kalbini kırdığı hâlde kendisini manevi açıdan olgun gören insan, kendi içindeki çelişkiyi fark edemez. Bir insanın onurunu incitmek, hakkını çiğnemek manevi sorumluluğun dışında tutulamaz. Başkasının acısını önemsiz görmek ise insanın kendi manevi dünyasına indirdiği bir darbedir.
Bu manevi soğukluğun gelecek nesillere aktarılması da kaygı vericidir. Çocuk, dünyayı ilk olarak ailesinde tanık olduğu ilişkiler aracılığıyla tanır. Anne babanın yakınlarına, komşularına, yardıma ihtiyaç duyan insanlara karşı tutumu, çocuk için sessiz bir eğitim örneğidir.
Büyükler merhametten söz edip günlük yaşamlarında kayıtsızlık sergiliyorlarsa çocukların hafızasında sözlerden çok bu davranışlar yer eder. Haksızlık karşısında susmak, insanları çıkarlarına göre değerlendirmek, başkalarının acısına kayıtsız kalmak aile içinde sıradan bir tutum hâline geldiğinde bu soğukluk çocuğun dünya görüşüne de yansır.
Böylece insanın kendi içinde düzeltemediği manevi kusurlar, evladının davranışlarında varlığını sürdürebilir. Anne babanın çocuğuna bırakabileceği en büyük manevi miras, yalnızca verdiği öğütler değil, ona yaşatarak gösterdiği insanlık örneğidir.
Bütün bunları dile getirirken insanlığın merhametten tamamen yoksun kaldığını düşünmek de doğru olmaz. Karşılık beklemeden yardım elini uzatan, tanımadığı bir insanın acısını paylaşan, hakkı savunmak uğruna kendi rahatından vazgeçen insanlar hâlâ var. Onların varlığı, merhametin bütünüyle yok olmadığını gösteriyor.
Ancak iyi insanların varlığı, başkalarının kayıtsızlığına mazeret oluşturmaz. Her insan kendi içindeki manevi sorumlulukla yüzleşmelidir.
İnsanın manevi olgunluğu, kendisini başkalarından üstün görmesinde değil, kendi kusurlarını fark edebilmesindedir. Kendini tanımak, niyetlerini sorgulamak, nefsinin arzularıyla vicdanının sesini birbirinden ayırabilmek kolay değildir. İnsan bazen başkalarının kusurlarını görmekte son derece dikkatli, kendi içindeki eksikliklere karşı ise oldukça hoşgörülü davranır. Oysa insan manevi değişime önce kendinden başlamalıdır. Başkalarına karşı sergilediğimiz tutum, aslında kendimiz hakkında da çok şey anlatır.
İnsanlık büyük söylemlerle değil, günlük davranışlarla korunur. Bir insanın kalbini incitmemek, ihtiyaç sahibine el uzatmak, haksızlık karşısında tavır koymak, verdiği sözün arkasında durmak, hiçbir karşılık beklemeden iyilik yapmak… Bu davranışlar, insanın kendi manevi varlığını koruma çabasının da bir parçasıdır.
İnsanın başkalarının hayatında bıraktığı iz, onun karakterini ve manevi dünyasını yansıtır. Bazen içten bir yaklaşım insana güç verir, anlayışlı bir davranış omuzlarındaki yükü hafifletir. Kayıtsızlık, kabalık ve haksızlık ise zaten zorluklarla mücadele eden bir insanın acısını daha da derinleştirir.
İnsanlığın en büyük kaybı, insanın insanlığını unutmasıdır. En derin buzlaşma, kalbin kendi soğukluğunu artık hissetmediği an başlar.
















