Tarih boyunca kitaplarda, hikâyelerde hatta filmlerde Antik Yunan’ın sorgulayıcı öğretmenlerine şahit olduk. Onlar; insanlığı derinden etkilemek, hayatı sorgulatmak ve kendimizi bulmamızı sağlamak için çabalayan büyük üstatlardı. Aydınlanmanın ve düşünmenin insanları ürkütmesi yüzünden kimisi öldürüldü, kimisi ise vatanından sürüldü. Fakat ne kadar doğru bir yolda yürüdüklerini şimdi herkes çok daha iyi görüyor.
Günlük yaşantımızda, hatta eğitim hayatımızın her dersinde isimleri mutlaka geçiyor. Ancak bazı isimler var ki kronolojide çok kısa yer alıyor; belki cinsiyetinden, belki de diğerleri gibi ses getirecek uzun bir ömre sahip olamadığından sadece belli kaynaklarda adından söz ettiriyor. Bu isimlerin en önemlisi; düşüncelerinden dolayı yok edilse bile çağlar ötesinden adını haykırmaya devam eden, düşünce tarihinin ilk bilim kadını Hypatia’dır…
Dünyaya geldiği çağ karanlık bir kuyu gibiydi; fakat o, zamanla etrafını aydınlatmaya başladı. İskenderiye Kütüphanesi’nde felsefe, matematik ve astronomi alanlarında dersler veren Hypatia, döneminin en aydınlık kadınlarından biriydi. Farkında olmak, bilmek, araştırmak ve sorgulamak, onun ruhunu besleyen en büyük tutkulardı. Bildiklerini anlatmak, diğer toplumlara, insanlara yardımcı olmak ve onların uyanmasını sağlamak; yürekten yaptığı bir eylemdi. O, tek bir kadının tüm baskı ve tehditlere rağmen dünyanın seyrini nasıl değiştirebileceğini herkese kanıtladı.
Kendisinden önceki düşünürlerin fikirlerini takip ederek kendi felsefesini ortaya koyan Hypatia, matematik akademisinin en önemli üyelerindendi. Yaşadığımız evreni ve doğayı; mantık, matematik, akıl ve deney yoluyla çözebileceğimizi bize yüzyıllar öncesinden göstermişti.
Her dönemde ve her toplumda olduğu gibi, o dönemde de kitleleri peşinden sürükleyen insanların susturulması gerektiğine inanılıyordu. Akıllanan kalabalıkların sesinin fazla çıkmasından korkulduğu için Hypatia, en verimli çağında acımasızca katledildi. Kendisi bedenen yok edildi; ancak sözleri, sesi ve aşılamaya çalıştığı felsefesiyle insanlık çok farklı noktalara ulaşmayı başardı. Dönemin şartları ve korkuları nedeniyle belki o zaman arkasında durmadılar; fakat bugün kendi düşüncelerimizi sorgulamayı öğrenerek, mantık ve bilimin ışığında cevaplar arayarak aslında onun arkasında durmuş oluyoruz. Bilime adanan bir hayat, bilmeye aşık bir insan… Yüzyıllar önce susturuldu, ama sesi hâlâ haykırıyor. Hâlâ derslerini anlatıyor ve kalıplaşmış zihniyetlere inat tüm yolları aydınlatıyor. Tarih, sadece bu gerçek üstatları yazar. Demek ki hepimiz, kendimizi bulma yolunda bu bilgilere açmışız.
Yakın geçmişte elime bir kitap geçti; bütün hayatını bilime adayan bu kadının hikâyesini anlatıyor ve Hypatia’nın diliyle bizlere şöyle sesleniyordu: “Yanlış olsa da düşünmek, hiç düşünmemekten daha iyidir.” O, düşünmenin ve sorgulamanın yaşının ya da cinsiyetinin olmadığını tüm dünyaya gösterdi…
İnanmadan önce sorgula ve bildiklerinin arkasında dur!
Tek başına bir kadın, yol göstermek ve insanlığı uyandırmak için çabaladı; ancak birileri onun ellerini bağlamak için uğraştı. Bilim yolunda söylenen yalanlara kulaklarını kapattı, saklanmadı ve canını ortaya koydu. Onu yok etmek için ellerinden geleni yaptılar. Aklımızın, bizi göklere uçuracak kanatlarımız olduğunu anlatmaya çalıştı; ama onun kanatlarını kesmek için ona ihanet ettiler.
Bir kadın tek başına, tüm kalıplara rağmen sesini yükseltti. Susturduklarını sandılar; fakat o kitaplarda, sayfalarda, sohbetlerde ve tüm akıl sorgulamalarında daha da gür bağırdı.
