Bazı cümleler vardır ki yalnızca okunmaz; insanın ruhunda bir kapı aralar, zihninde yeni ufuklar doğurur, kalbinde uzun yıllar yankılanacak bir hakikatin sesine dönüşür. Muhammed Rıdvan Sadıkoğlu’nun “Tarla nemli olmadan tohum yeşermez” benim için bir mana ikliminin kapısını aralayan kıymetli sözlerden biridir. İlk bakışta sade görünen bu cümle, üzerinde tefekkür edildikçe insanın iç dünyasına doğru derinleşen bir yolculuğa dönüşmekte ve her seferinde farklı bir hakikati fısıldamaktadır.
İnsan ruhu, sınırları haritalarla çizilemeyen bir ülkeye benzer. Kimi zaman bir okyanus kadar engin, kimi zaman bir çöl kadar sessiz, kimi zaman da baharını bekleyen bir toprak kadar sabırlıdır. Bu yüzden insanı anlamak yalnızca davranışlarına bakmakla mümkün değildir; çünkü insanı asıl şekillendiren şey, görünmeyen tarafında taşıdığı hisler, düşünceler ve vicdan muhasebeleridir. Nasıl ki yağmur görmeyen bir toprağın bereket vermesi mümkün değilse, beslenmeyen hiçbir duygu da olgunlaşamaz, kök salamaz ve hayatın içinde kalıcı bir davranışa dönüşemez.
Bu sebeple yıllardır aynı hakikatin arkasında duruyor ve aynı sözü söylemeye devam ediyorum: Kalbe düşmeyen hiçbir sözün ömrü uzun değildir. Zihinde demlenmeyen hiçbir düşünce davranışa dönüşemez. İnsan yüreğinde karşılığı olmayan bir cümleyi dile getirebilir belki; ancak o sözün ruhu olmaz, tesiri olmaz, ağırlığı olmaz. Çünkü sözün değeri yalnızca ağızdan çıkmasında değil, kalpten çıkmasındadır.
Belki bu yüzden hayatım boyunca içimden gelmeyen hiçbir duyguyu ifade etmeyi beceremedim. Eğer özlem hissetmiyorsam özledim diyemedim; eğer sevgi hissetmiyorsam seviyorum diyemedim; eğer bir davranışın doğru olduğuna inanmıyorsam onu alkışlayamadım. Kimi zaman bu tavrım yadırgandı, kimi zaman nezaketsizlik olarak görüldü, kimi zaman da insan ilişkilerinde olması gereken inceliklerden yoksun olmakla suçlandım. Oysa benim nazarımda samimiyetin olmadığı yerde nezaket yalnızca süslenmiş bir maskeden ibarettir.
Defalarca kez bana, “İnsan bazen gönül almak için de özledim der” denildi. Ben ise her defasında aynı düşüncenin arkasında durdum. Eğer özlediysem ararım, özlediysem yazarım, özlediysem bunu zaten gizleyemem; fakat hissetmediğim bir duyguyu yalnızca karşımdaki mutlu olsun diye dile getirmek bana göre hakikatten uzaklaşmaktır. Çünkü insan önce kendi vicdanına karşı dürüst olmak zorundadır. Kendi kalbine yabancılaşan birinin başkasına samimiyet sunabilmesi mümkün değildir.
Modern dünyanın en büyük yorgunluklarından biri de insanların hissetmedikleri duyguları yaşıyormuş gibi göstermeleridir. İnsanlar çoğu zaman kırılmamak adına kırılmış gibi, sevmek adına seviyormuş gibi, özlemek adına özlüyormuş gibi davranmaktadır. Oysa ruh, yapmacıklığı uzun süre taşıyamaz. Kalp, kendisine ait olmayan duyguların yükü altında yorulur. Çünkü hakikat, insanın eninde sonunda dönüp dolaşıp ulaşacağı tek limandır.
Bir elbiseyi beğenmediği halde güzel olduğunu söyleyen, bir davranışı doğru bulmadığı halde alkışlayan, bir sözü onaylamadığı halde sırf kalabalığa uyum sağlamak için tasdik eden insanların çoğu bunu nezaket adına yaptığını düşünmektedir. Ben ise nezaket ile riyayı birbirinden ayırmak gerektiğine inanıyorum. Çünkü samimiyetin terk edildiği yerde hakikat eksilmeye başlar. İnsan bir başkasını mutlu etmek için kendi vicdanından vazgeçtiğinde aslında görünmeyen bir yara açar ve o yara zamanla ruhunda büyümeye devam eder.
İşte tam da burada “Tarla nemli olmadan tohum yeşermez” sözü yeniden karşımıza çıkmaktadır. Çünkü hayatın hangi alanına bakarsak bakalım aynı ilahi düzeni görürüz. Sevgi emek ister. Sadakat emek ister. Dostluk emek ister. Aile olmak emek ister. Bir ilişkiyi ayakta tutmak emek ister. Hiçbir duygu kendi kendine büyümez. Hiçbir bağ kendiliğinden kuvvetlenmez. Hiçbir güven bedel ödenmeden inşa edilmez.
Nasıl ki bir çiçek güneşe, suya ve toprağa ihtiyaç duyuyorsa insan ilişkileri de ilgiye, fedakârlığa, anlayışa ve vefaya ihtiyaç duyar. Birinin gönlünde yer edinmek isteyen kişi önce kendi gönlünde yer açmayı öğrenmelidir. Birinden sadakat bekleyen kişi önce sadakatin ne olduğunu yaşayarak göstermelidir. Birinden sevgi bekleyen kişi önce sevgiyi vermeyi bilmelidir. Çünkü hayatın en değişmez kanunlarından biri şudur: İnsan ekmediğini biçemez.
Bugün toplum olarak yaşadığımız birçok kırgınlığın temelinde de bu gerçek yatmaktadır. Adalet üretmeden adalet bekliyoruz. Vefa göstermeden vefa arıyoruz. Dinlemeden anlaşılmak istiyoruz. Vermeden almak istiyoruz. Oysa kurumuş bir toprağın yağmuru suçlaması ne kadar anlamsızsa, kendi eksikliklerini görmeden bütün kusuru başkalarında aramak da o kadar anlamsızdır.
Belki de insanın hayatındaki en büyük dönüşüm, bir gün aynanın karşısına geçip şu soruyu sormasıyla başlar: “Ben kendi toprağıma ne kadar emek verdim?” Çünkü çoğu zaman yağmurun yağmamasından şikâyet ederken toprağımızın taşlarla dolu olduğunu unutuyoruz. Çoğu zaman hayatın bize vermediklerinden bahsederken bizim hayata ne verdiğimizi sorgulamıyoruz. Çoğu zaman eksik kalan yanlarımızın sorumluluğunu başkalarına yüklerken kendi ihmallerimizi görmezden geliyoruz.
Oysa insanın olgunlaşması kusursuz olmasıyla değil, kusurlarını fark etmesiyle başlar. Vicdanın sesi tam da burada önem kazanır. Çünkü vicdan, insanın kendi içindeki hakikat terazisidir. Yanlış yaptığında rahatsız olan, eksik kaldığında huzursuz olan, hata gördüğünde insanı kendisiyle yüzleştiren şey vicdandır. Bu yüzden gerçek büyüme başkasını değiştirmekle değil, insanın önce kendisini değiştirmeye niyet etmesiyle mümkün olur.
Kanaatimce yeşermek isteyen her insan önce kendi kalbini sulamalıdır. Çünkü kalp neyi hissederse zihin onunla şekillenir; zihin neyle şekillenirse insanın davranışları da o yönde oluşur. İç dünyasında merhamet yetiştiren biri merhamet dağıtır. İç dünyasında sevgi büyüten biri sevgi yayar. İç dünyasında hakikati yaşatan biri hakikatin sözcüsü olur. Bu nedenle hayat yolculuğunda asıl mesele başkalarının ne yaptığı değil, bizim kendi toprağımıza ne ektiğimizdir. Çünkü günün sonunda herkes kendi kalbinin hasadını kaldıracaktır. Ektiğimiz samimiyetse samimiyet, ektiğimiz sevgi ise sevgi, ektiğimiz riya ise riya büyüyecektir.
Bu satırların sonunda gönlümden geçen tek temenni şudur: Kusurlarını görebilen, yanlışlarını kabul edebilen, vicdanıyla istişare eden, nefsinin sesinden önce kalbinin sesini dinleyen ve kendi toprağı kuruyken bile başkasına yağmur olmaya çalışan bütün güzel yüreklere selam olsun.
Ve bu tefekkür yolculuğunun sonuna yine aynı mührü vurmak isterim:
Tarla nemli olmadan tohum yeşermez.
