Özgüven Sorumlulukla Büyür
Her ebeveyn çocuğunun özgüvenli, sorumluluk sahibi ve hayatta karşılaştığı zorluklarla baş edebilen bir birey olmasını ister. Ancak özgüven, çocuğa sürekli övgüde bulunmakla değil; yapabildiğini deneyimlemesi ve sorumluluk almasıyla gelişir.
Günümüzde birçok ebeveyn, çocuklarının zorlanmasını istemediği için onların yerine pek çok işi yapıyor. Ayakkabılarını bağlıyor, odalarını topluyor, okul çantalarını hazırlıyor ve hatta yaşlarına uygun kararları onlar adına veriyor. Oysa iyi niyetle yapılan bu davranışlar, çocukların özgüven gelişimini olumsuz etkileyebiliyor.
Erik Erikson’un psikososyal gelişim kuramına göre, 1,5-3 yaş aralığı çocuğun özerklik kazandığı kritik bir dönemdir. Bu dönemde çocuklar “Ben yapacağım!” diyerek kendi becerilerini keşfetmek isterler. Kendi başına yemek yemek, giyinmek veya oyuncaklarını toplamak gibi küçük sorumluluklar, çocuğun “Ben yapabiliyorum.” duygusunu geliştirmesine yardımcı olur.
Freud’un psikoseksüel gelişim kuramında ise 1-3 yaş arasındaki anal dönem, çocuğun kontrol ve bağımsızlık duygusunu kazandığı dönem olarak kabul edilir. Bu süreçte çocuğun kendi davranışlarını yönetmesine fırsat verilmesi, ilerleyen yıllarda öz denetim ve sorumluluk becerilerinin gelişimini destekler.
3-6 yaş döneminde çocuklar keşfetmeye ve sorumluluk almaya oldukça isteklidir. Sofrayı hazırlamaya yardım etmek, bitkileri sulamak veya oyuncaklarını toplamak gibi görevler, girişimcilik duygularını besler. İlkokul döneminde ise kendi çantasını hazırlamak, odasını düzenlemek ve günlük sorumluluklarını yerine getirmek, yeterlilik ve başarı duygusunun gelişmesine katkı sağlar.
Burada önemli olan, çocuğa verilen sorumluluğun yaşına ve gelişim düzeyine uygun olmasıdır. Çocuğun yapamayacağı görevleri vermek kadar, yapabileceği görevleri onun yerine yapmak da gelişimini olumsuz etkileyebilir.
Klinik gözlemler gösteriyor ki özgüven eksikliği yaşayan birçok çocuk, yeterince sorumluluk alma ve başarma deneyimi yaşamamış olabiliyor. Çocukların özgüveni, en çok kendi başarı deneyimlerinden beslenir. Çünkü özgüven; “Sen yapabilirsin.” sözünü duymaktan çok, “Ben yaptım.” diyebilmekle gelişir.
Unutmamak gerekir ki çocuklarımızı hayata hazırlamak, onların hayatını kolaylaştırmak demek değildir. Bazen bir ebeveyn olarak yapabileceğimiz en değerli şey, bir adım geri çekilip onların kendi başlarına denemelerine izin vermektir. Çünkü özgüven, sorumlulukla büyür.
