Geçenlerde bir kafede yan masada oturan iki gencin konuşmasına istemeden kulak misafiri oldum. Biri yeni başladığı işi anlatıyordu. Anlattıklarından memnun olduğu belliydi ama sesinde heyecandan çok, belli belirsiz bir mahcubiyet vardı.
“Bu yaştan sonra başladık işte.” dedi.
Karşısındaki gülümsedi.
“Ne var yaşında?”
Oda güldü cevap vermedi. Bir süre sonrada kalkıp gittiler. Benim aklımda ise o cümle kaldı: “ Bu yaştan sonra …”
Ne kadar sık kullanıyoruz bu sözü. Bu yaştan sonra okul mu okunur, meslek mi değiştirilir, yeni bir şeye mi başlanır? Sanki hayatın görünmez bir takvimi var ve hepimizin belirli yaşlarda belirli yerlere varması gerekiyor.
Çocukluğumuzdan itibaren belli bir düzene alışıyoruz. Okula başlama yaşı, sınıflar ve izlenecek sıra bellidir. Zamanla hayatın geri kalanının da aynı düzen içinde ilerleyeceğini sanırız. Oysa bir yerden sonra sınıflar biter ve hayatın cetveli kaybolur.
Herkes başka bir yöne yürümeye başlar. Biri yirmili yaşlarında ne yapmak istediğini bilir, bir başkası kırkında hâlâ arar. Kimi başladığı işi ömrü boyunca sürdürür, kimi yıllardır bulunduğu yerde artık kalamayacağını fark edip başka bir yola yönelir. Sorun galiba yolların farklı olmasından çok, kendi yolumuzu başkalarınınkiyle ölçmeye başladığımızda ortaya çıkar.
“Ben de şimdiye kadar…”
Cümlenin gerisini herkes kendince tamamlayabilir. Evlenmiş olmalıydım. Bir evim olmalı, Daha çok kazanmalı, bir yerlere gelmeli, bazı şeyleri çoktan başarmış olmalıydım. Geç kalmışlık duygusu çoğu zaman burada başlar. Bizi yoran yalnızca geçen yıllar değil, başkalarının ulaştığı yerlere bakarak kendimize çıkardığımız görünmez hayat takvimidir.
Oysa hayat bir yarış olsaydı hepimizin aynı çizgiden başlaması gerekirdi. Aynı imkânlara, aynı şartlara sahip olmamız gerekirdi. Hayat böyle işlemiyor. Kiminin yolu daha en baştan açık, kimininki ilk adımda yokuştur. Biz ise çoğunlukla birinin nereye vardığını görür, oraya gelirken nelerden geçtiğini bilmeyiz. Sonra kendi hayatımızla karşılaştırır ve hükmü veririz: “Geç kaldım”
Oysa bazen geç kalmamışızdır. Yalnızca yolumuz uzun sürmüştür.
Üstelik bazı şeylere daha önce ulaşsaydık, onları karşılayacak olgunlukta olmayabilirdik. Bir zamanlar çok istediğimiz, gerçekleşemediği için üzüldüğümüz kimi şeyleri yıllar sonra önemini yitirdiğini görürüz. Çünkü o gün isteyen kişiyle bugün geçmişe bakan kişi aynı değildir. İsteklerimiz değişirken biz de değişiriz.
Yine de kendimizi avutmak için kurduğumuz bir cümle var: “Her şeyin bir zamanı var.”
Bazen gerçekten vardır. Bazen de bu sözün ardına başlamaktan duyduğumuz korkuyu gizleriz. Yaşımızı, şartları, başkalarının ne söyleyeceğini düşünürüz. Başarısız olma büyüdükçe korkumuza daha kabul edilebilir bir ad buluruz: “Artık çok geç.”
Böyle zamanlarda kendimize sormamız gereken soru belki de “Geç mi kaldım” değil, “Ben bunu hala istiyor muyum?” olmalı.
Cevap hayırsa, yıllar önce kurduğumuz bir hayalin peşinden bugün de gitmek zorunda değiliz. Vazgeçmek her zaman yenilmek değildir; bazen artık istemediğimiz bir şeyi kendimize itiraf edebilmektir.
Ama cevap hâlâ evetse, yalnızca yaşımızı gerekçe göstererek durmanın ne kadar doğru olduğunu yeniden düşünmek gerekir. Çünkü bugün başlamadığımız bir şey için yıllar sonra “Keşke o gün başlasaydım” deme ihtimalimiz de var.
Elbette bazı şeylerin gerçekten zamanı geçer. Bazı kapılar kapanır, kimi fırsatlar bir daha karşımıza çıkmaz. “İnsan isterse her yaşta her şeyi yapabilir” demek kulağa hoş gelse de hayat her zaman böyle davranmaz. Fakat bir kapının kapanması, bütün imkânların tükendiği anlamına da gelmez.
O gün kafede konuşan kişinin kaç yaşında olduğunu bilmiyorum. Fakat arkadaşının verdiği cevap hâlâ aklımda:
“Ne var yaşında?”
Gerçekten, ne var?
İnsan hâlâ merak edebiliyor, öğrenebiliyor, değişebiliyor ve yeniden başlayabiliyorsa kendisine hangi yaşından sonra “Artık çok geç” demeli?
Belki de geç kalmak dediğimiz şey, her zaman zamanla ilgili değildir. Bazen başkalarının hayatına bakarken kendi vaktimizi gözden kaçırırız.
Peki, gerçekten geç mi kaldık?
Yoksa henüz yaşamadığımız bir hayatın geç kaldığına kendimizi mi inandırdık?
