Belki de kişisel gelişim dünyasında en çok duyduğumuz tavsiyelerden biri budur. Kitaplarda, seminerlerde, sosyal medya paylaşımlarında ve motivasyon konuşmalarında sürekli karşımıza çıkar. Öyle ki, artık çoğumuz bu cümleyi sorgulamadan kabul ederiz. Ancak durup düşündüğümüzde şu soru akla geliyor: Gerçekten “kendimiz olmak” ne demektir? İçimizden geçen her şeyi söylemek mi? Her durumda duygularımızı olduğu gibi ortaya koymak mı? Yoksa otantiklik, bundan çok daha derin ve dengeli bir yaşam biçimini mi ifade eder?
Aslında otantiklik, son yıllarda en çok yanlış anlaşılan kavramlardan biri hâline geldi. Popüler kültür, bu kavramı çoğu zaman “ne hissediyorsan onu yap”, “kimseyi önemseme”, “içinden nasıl geliyorsa öyle davran” şeklinde yorumluyor. Oysa gerçek hayatta bu yaklaşım hem ilişkilerimizi hem de sosyal yaşamımızı zorlaştırabilir çünkü insan yalnızca bireysel bir varlık değildir; aynı zamanda ailesinin, arkadaş çevresinin, iş hayatının ve toplumun bir parçasıdır.
Gerçek otantiklik, her düşüncemizi filtresiz bir şekilde ifade etmek değil; önce kim olduğumuzu anlamak, sonra da hangi yönümüzü, hangi ortamda ve hangi amaçla ortaya koyacağımıza bilinçli olarak karar verebilmektir. Buradaki en önemli kavram seçimdir çünkü olgunluk, yalnızca kendini tanımakla değil, kendini doğru zamanda ve doğru biçimde ifade edebilmekle de ilgilidir.
Çoğu insan, hayatının belirli dönemlerinde kendisini tanımak yerine, kendisinden bekleneni yaşamaya başlar. Çocuklukta ailemizden duyduğumuz “Uslu çocuk ol.”, “İnsanları üzme.”, “Başarılı olursan sevilirsin.” gibi cümleler zamanla iç sesimize dönüşebilir. Daha sonra okul, arkadaş çevresi ve iş hayatı bu seslere yenilerini ekler. Toplum bize nasıl görünmemiz, nasıl davranmamız ve hatta nasıl hissetmemiz gerektiğini öğretir. Bir süre sonra kendi isteklerimiz ile bize öğretilen beklentiler birbirine karışır.
Bunu günlük hayatta çok sık görürüz. Üniversite tercihini aslında istemediği hâlde ailesini hayal kırıklığına uğratmamak için yapan gençler… Yıllardır sevmediği bir işte sadece “iyi bir maaş bırakılmaz” düşüncesiyle çalışan insanlar, çevresi tarafından ayıplanmamak için istemediği bir ilişkiyi sürdürenler ya da sırf toplumun belirlediği başarı ölçütlerine ulaşabilmek için kendi hayallerinden vazgeçenler…
Dışarıdan bakıldığında her şey yolunda gibi görünür. Ancak kişi, içten içe neden sürekli bir eksiklik hissettiğini açıklayamaz. İşte tam bu noktada şu soruyu sormak gerekir:
Hayatımızdaki seçimlerin ne kadarı gerçekten bize ait?
Bu soru ilk bakışta oldukça basit görünse de cevabı düşündüğümüz kadar kolay değildir. Çünkü insanın tercihleri yalnızca kendi iradesiyle şekillenmez. Ailesi, yetiştiği kültür, ekonomik koşulları, eğitim sistemi, içinde yaşadığı toplum ve hatta sosyal medya bile kararlarımız üzerinde görünmez bir etkiye sahiptir. Sosyolojide buna “toplumsallaşma süreci” denir. Doğduğumuz andan itibaren toplum bize neyin doğru, neyin yanlış olduğunu öğretir. Hangi mesleklerin saygın kabul edildiğini, nasıl bir kadın ya da erkek olmamız gerektiğini, başarıyı nasıl tanımlamamız gerektiğini öğreniriz. Bu süreç yaşamın doğal bir parçasıdır. Ancak bazen bu kadar çok dış ses arasında kendi sesimizi duymakta zorlanırız.
Öte yandan insanın tamamen tek bir kimliği de yoktur. Hepimiz farklı ortamlarda farklı yönlerimizi ön plana çıkarırız. Evde anne ya da babayız, iş yerinde yönetici ya da çalışanız, arkadaşlarımızın yanında daha rahat, büyüklerimizin yanında daha ölçülü davranırız. Bu durum çoğu zaman “iki yüzlülük” olarak değerlendirilse de aslında insan doğasının doğal bir sonucudur. Psikolog Carl Rogers’ın da vurguladığı gibi, önemli olan farklı roller üstlenmemiz değil; bu roller arasında içsel bir tutarlılığı koruyabilmemizdir.
Örneğin bir doktor düşünün. Hastasıyla konuşurken kullandığı dil ile küçük çocuğuyla konuşurken kullandığı dil aynı değildir. Bir öğretmen sınıfta ciddi olabilir, arkadaşlarıyla buluştuğunda ise oldukça neşeli davranabilir. Bu insanlar sahte değildir sadece içinde bulundukları bağlama uyum sağlamaktadırlar. Uyum sağlamak ile kendini kaybetmek aynı şey değildir.
Burada asıl sorun, sürekli rol yapmak zorunda hissettiğimizde başlar. Eğer bulunduğumuz her ortamda gerçek düşüncelerimizi gizliyor, sırf kabul görmek için sürekli farklı maskeler takıyorsak zamanla kim olduğumuzla kim gibi davrandığımız arasındaki mesafe açılır. Psikolojide bu durum “içsel uyumsuzluk” (incongruence) olarak tanımlanır. Kişinin iç dünyası ile dışarıya yansıttığı benlik arasındaki bu çatışma; stres, tükenmişlik, kaygı ve özgüven kaybı gibi birçok psikolojik sorunun temelinde yer alabilir.
Modern dünyada bu çatışmayı artıran en önemli unsurlardan biri de sosyal medyadır. Artık yalnızca çevremize değil, binlerce hatta milyonlarca insana kendimizi göstermeye çalışıyoruz. Paylaştığımız fotoğraflar, yazdığımız cümleler, gittiğimiz yerler hatta okuduğumuz kitaplar bile bazen gerçekten hoşumuza gittiği için değil, nasıl algılanacağımızı düşündüğümüz için seçiliyor. Sosyal medya, hayatımızın vitrinini oluşturuyor ancak vitrinde sergilenen ile evin içi her zaman aynı olmayabiliyor. Belki de bu yüzden günümüzde birçok insanın ortak cümlesi şu oluyor: “Kendim gibi hissedemiyorum.” Oysa sorun çoğu zaman kim olduğumuzu bilmememiz değil; sürekli başkalarının beklentilerine göre yaşamaya çalışmamızdır.
Araştırmalar, otantik yaşayan bireylerin daha yüksek yaşam doyumuna sahip olduklarını, daha sağlıklı ilişkiler kurduklarını ve psikolojik açıdan daha dayanıklı olduklarını göstermektedir. Bunun nedeni aslında oldukça anlaşılırdır. Kendinizi tanıdığınızda karar vermek kolaylaşır. Sınırlarınızı daha rahat çizersiniz. “Hayır” demeniz gereken yeri bilirsiniz. Başkalarının beklentilerini karşılamak için değil, kendi değerleriniz doğrultusunda yaşamaya başladığınızda daha anlamlı bir hayat inşa edersiniz.
Peki bunu nasıl başarabiliriz?
İlk adım, kendimize dürüst sorular sormaktır. Hayatımda beni gerçekten mutlu eden şey ne? Hangi kararları sırf başkaları istediği için aldım? Eğer kimse beni yargılamayacak olsaydı bugün nasıl bir hayat yaşardım? Hangi değerler benim için vazgeçilmez? Başarıyı ben mi böyle tanımlıyorum, yoksa bana böyle öğretildiği için mi? Bu soruların cevabı hemen gelmeyebilir. Ancak kendini tanıma yolculuğu da zaten tek bir cevap bulmak değil, doğru soruları sormaya cesaret edebilmektir.
Sonuç olarak otantiklik, her ortamda aynı kişi olmak değildir. Aynı şekilde aklımızdan geçen her şeyi söylemek ya da toplumsal kuralları yok saymak da değildir. Gerçek otantiklik; kim olduğumuzu bilmek, değerlerimizin farkında olmak ve hayatımızı mümkün olduğunca bu değerlere uygun şekilde yaşayabilmektir. Bazen uyum sağlamak gerekir, bazen sınır çizmek… Bazen sessiz kalmak, bazen de sesimizi duyurmak… Önemli olan, bunların hangisini korkudan değil, bilinçli bir seçimle yaptığımızı bilmektir.
Belki de kendimize sormamız gereken en önemli soru şudur:
“Bugün yaşadığım hayat gerçekten bana mı ait, yoksa yıllar içinde başkalarının beklentileriyle yazılmış bir senaryonun başrolünü mü oynuyorum?”
Bu soruya vereceğimiz dürüst cevap, yalnızca kendimizi değil, yaşamımızın yönünü de değiştirebilir. Çünkü insan, başkalarının istediği kişi olmaya çalışmayı bıraktığında değil; kendi değerleriyle uyum içinde yaşamaya başladığında gerçek anlamda özgürleşir.
