Bir yıldır sadece kitaplar ile ilgili notlar aldığım ajandam bitiyor ve ben onu incelerken bulduklarımı, notlarımı burada paylaşacağım. Umarım çok karışık gelmez. Sanki birinin gizli gizli günlüğünü okumak gibi. Yaramaz ama keyifli. Bazı yerleri ben de hatırlamıyorum ama hoşuma gitti. ‘Everything but little little, right ortaya in the middle.’
1- 1994 Nobel Edebiyat ödüllü Japon yazar Kenzaburo OE, 1935 doğumlu, Tokyo Üniversitesinde Fransız eğitimi almış. 1963 yılında oğlu Hikari, beyin fıtığı nedeniyle engelli olarak doğmuş. Hikari ile yaşadığı deneyimler Oe’nin hem kişisel hem de edebiyat hayatındaki en etkili olaylardır. Eserlerinde kişisel deneyimlerinden bir bağ mutlaka bulunmaktadır.
‘Romanlarımı bir konu hakkında ders vermek için yazmıyorum.’
‘Yazarın işi aslında palyaçonun yaptığı şeyi yapmaktır. Acı hakkında konuşan palyaço.’
‘Tüm romanlarında bir şekilde benimle, genç bir adam ve engelli çocuğuyla, orta yaşlı bir adam ve yaşlı adam olan benim düşündüğüm şeylerle ilgili.’
Örneğin, Delilikten kurtar bizi, zihinsel engelli oğlu ile aynı kişiymiş gibi yaşayan bir adamın garip hikayesi.
Başka bir kitabı, Kişisel bir sorun: Afrika gezisi hayalleri kuran dershane öğretmeni Bird, karısı her an doğum yapmak üzeredir. Afrika gezisine çıkma umudu, çocuğunun beyin fıtığı gibi ender rastlanan bir anormallikle doğunca tamamen yok olur. Alkole ve sorumluluktan kaçmaya başlar.
Engelli ailelerin dileğidir, demişti bir rehber öğretmen. Evladının kendinden önce ölmesi… Onu dinlerken gözlerimiz yaşarmıştı. Onu kime emanet ederim benden sonra, ona kim benim gibi sabırla, sevgiyle bakar?
2- Ferzan Özpetek, Nuovo Olimpo (2023): ‘Böylece zaman ve mekan bizi birbirimizden ayıramaz, yazılı bir harita.’
3- Edip Cansever, Gelmiş Bulundum, Yapı Kredi Yayınları, seçme şiirler.
‘Masa da masaymış ha.’
(Aslında bütün dertlerimizden ne kadar kaçabilmeye çalışsak da, gittiğimiz her yerde yanımızda taşıyoruz. Mekanlar değişmiyor ki, bavul aynı, içindekiler aynı. Ha masanın üstü, ha yatağın başucu. İster markete git sırtında yüklerinle, ister arkadaşlarınla lunaparka git yanında dertlerinle, dönme dolapta göklere çık. Kaçamıyorsun ne yazık ki. Neden taşıyorsak? Bir arkadaşımın dediği gibi, neden her gün bin kez ölüyorsun? Ölmeyiniz efendim, keyfinize bakınız. Bugün, bu an bir daha yaşanmıyor.)
4- İnsan ruhuna en fazla zarar veren duygulardan biri endişe. Oluyor mu ya da neden olmuyor? Bu tarz düşüncelerle enerjimizi boğarız. İslam dininde tevekkül denen kavram bunun tam tersidir. Sabretmekten farklıdır. Olduğu gibi kabullenmek, akışına bırakmaktır. Canı gönülden olmasını istemiştir. Şimdi beklemesine gerek yoktur. Zaten bilir ki zamanı gelince o, ona gelecektir. ‘Hayırlısı değilmiş’ sözü tamamen teselliden ibaret, onu söyleyeyim. İçimiz hâlâ buruk, neden olmadı diye üzülürken bir yandan da kendimizi “hayırlısı değilmiş” diyerek olmayan muradımız için bir avuntuya inanmaya bırakıyoruz. Hayırlısı değilmiş diyebilmenin gücü başkadır. Bunu gerçekten dediğimizde içinizde kaybetme korkusu, üzüntüsü olmaz. Tekamül olur. Hayırlısı değilmiş dediğimizde aslında biliriz ki bizim için çok iyi olmuş. Peki o zaman bu burukluk, üzüntü nereden geliyor? Hayırlısı değilmiş dediğinizde kazanmış hissi geliyorsa tamamdır, doğru yolda ilerliyorsunuz. Hayırlısı değilmiş diyor ve üzülüyorsanız, yokluk bilincinin derinlerindesiniz demektir. Emin olun bu sizin için hayırlı olmayandır. AZRA KOHEN
5- Çalınan Dikkat, yazarı Johann Hari. Günümüzde internet, telefon, sosyal medya vb. gibiler, bize verdiği zararlar ve bunu fark edemememiz… Bakışınız hızla akıp giden bir şeylere takılı kaldığında kendinizi endişeli, telaşlı hissediyorsunuz. Neden artık hiçbir şeye odaklanamıyoruz?
6- Ekmek Arası, Charles Bukowski, otobiyografik bir romandır. Bukowski’nin ailesini, çocukluğunu ve lise yıllarını anlattığı kitabın adıdır. Yeraltı edebiyatının en büyük yazarıdır. İnsan gerçekliğinden yola çıkarak muhalif, marjinal ve anti-kahraman olgularıyla öne çıkan bir edebiyattır.
‘Ne kadar iyi bir insan olduğunun pek önemi yok. Nasıl olsa ilk hatanda en kötü sen olacaksın.’
Realist ve sert üslubuyla tanınan bu roman, toplumun alt kesimlerine ışık tutar.
7- Siyah Koku, Gülayşe Koçak. Bilginin, insanın ve toplumun mekanikleştiği; suyun olmadığı, karneyle alınan gerçek olmayan su ve geçmişten gelen dede ve anneannenin değerlerinin çok değerli olduğu bir zaman. Çabuk unutuluyor, geçmiş yok oluyor. İnsanlar düşünemiyor.
8- Hacı Kominist, Ferhan Şensoy. Podcast olarak dinledim. Küba’da film çevirecekler. Asuman Dabak anlatıyor. Fidel Castro idolüymüş, 30 dolarmış maaşı. Puro fabrikası çalışanlarına daha indirimli puro veriyormuş. Çalışanlar da bunları turistlere satıyormuş. Normalde 100 küsur dolarsa puro, çalışanlar 60-70 dolara satıyormuş. Böyle hesaplar yapınca “yazık, Fidel Castro 30 dolar maaş alıyor” diye üzülüyorlarmış, hem de gülüyorlarmış. Çevirdikleri filmin adı Şans Kapıyı Çalınca.
9- Haldun Taner, her gün 20 sayfa yazarmış. Yazma alışkanlığı için bir çalışma. Her gün yaz. Hiçbir şey bulamazsan günlük yaz. Haldun Taner her gün aynı saatte kalkan vapuru anlatırmış. Aynı saatte binenleri tarif edermiş. Evinin camından izlermiş. Yazmak pratikleşmek için dermiş. Kimi bu pratiklerden güzel hikayeleri paylaşırmış. (Muhtemelen bir podcastte dinlemiş olabilirim ama not almamışım.)
10- Çavdar Tarlasında Çocuklar, J.D. Salinger, The Catcher in the Rye.
Bu kitabı okuyup bitirdiğiniz zaman, bunu yazan keşke çok yakın bir arkadaşım olsaydı da canım her istediğinde onu telefonla arayıp konuşabilseydim diyorsanız, o kitap bence gerçekten de iyidir.
Çavdar tarlasında oynayan çocuklar, ilerideki uçurumdan korunmak istiyorlar. Bu uçurum, metaforik olarak yetişkinlik olabilir. Çocuklar büyümesin, hep naif, doğal kalsınlar.
Dünyanın öbür ucunda yaşadığını bildiğiniz çok yakın bir dostunuzla bir dükkanda burun buruna gelmek gibi.
Yazar bu kitabı 2. Dünya Savaşına katıldığı bir dönemde yazıyor; o savaş atmosferinde ve hiç savaştan bahsetmeden.
11- Siyah İnci, Black Beauty, Anna Sewell. Yazar kas hastası, 14 yaşında yazıyor. 1820-1878 yıllarında at arabalarıyla seyahat ediyorlarmış. Atlara karşı sevgi, sempati beslemiş. Atlara takılan mengene(?)ye tepkili. Atlara iyi davranın, atlara kötü davranmayın, atlara kırbaç vurmayın demek için yazmış. Olayın baş kahramanı at. Ölmeden kısa süre önce basılmış. Annesi de çocuk kitapları yazarmış. Önce küçük küçük kağıtlara yazmış, annesi düzenlemiş. Kitabı annesine ithaf etmiş. Adalet ve şefkat üzerine güçlü mesajlar.
X’den:
Bir insanın hayatı 40 yaşında başlar. 40 yaşına kadar başkalarının istediği gibi yaşamayı öğreniyoruz. Anne ve babamızın istediği gibi insan olmak… Kabul görmek için 40’a kadar kendimiz olmayı çoğunlukla askıya alıyoruz. Ne zaman 40 yaşa geliyoruz, sorgular başlıyor. Ben kimim? Bu hayatın amacı ne gibi hafif isyanlı, belki hayal kırıklıklarıyla beslenmiş sorular sormaya başlıyoruz. Oradan sonra işte içimizdeki ses kendisini göstermeye çalışıyor. Evet, hayat bu değil. Kim olduğumuzun peşine düşmeye başlıyoruz. 28-32 yaş arasında önümüze çok önemli konular çıkmaya başlar. Fakat biz insanlar “onunla mı evleneyim, bununla mı evleneyim, o işe mi gideyim, bu işe mi gideyim” gibi dünyevi telaşlarla bize gelen bu soruları anlamayız, fark etmeyiz. Burada tamamlayamadığımız bu sorular 38-42 arası daha çok ve daha belirgin gelmeye başlar. Bu yüzden 41 döngü yaşadın diyebiliriz. 40 yaşındaysan 38’de başlayan konuları öncelikle masaya yatır. 38’den itibaren hayatına neler gelmeye başladı? Burayı bir içsel farkındalıkla gözlemle ve hayatının yolunun değişmekte olduğunu anla. Kendin olmanın, kendinle olmanın mutluluğunu yaşamak için kendini tanı.
Bunu niye not etmişim bilmiyorum, bana daha bu aydınlanma henüz gelmedi. Benim sistem 10 yıl arkadan geliyor, belki de ondandır. Belki de sizin işinize yarar.
Sevgiyle.
