Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlükte Türkü tanımını çoklukla dörder mısralı bentlerden oluşan, 11’li hece vezniyle yazılan ve kendine özgü bir besteyle okunan halk edebiyatı nazım birimi diye yapar.
Türküler anonim olmalıdır ve geniş halk kitleleri tarafından benimsenmiş olması gerekmektedir. Eski zamanlarda söyleyeni belli değildi türkülerin sözlü gelenekten gelmesi nedeniyle. Fakat şimdiki zamanda böyle bir durum yok. Geniş halk kitleleri tarafından benimsenmiş olması gerekir ki kayıt altına alınabilsin.
Türküler ezgili olmak zorundadır. Bu ezgiler Türklere özgü olmalıdır. Türkü ezgileri, Türk halkının duygu dünyasını yansıtmalıdır. Yoksa halk tarafından kabul görmeyecektir ve kısa süre içinde kaybolacaktır.
Türküler, Türklere özgü özellikler taşımalıdır. Türkü, bir anlayışla Türkî sözcüğünden türediğine göre, ezgisiyle, işlediği konularla, şiir formu ile Türklere has özelliklere sahip olmalıdır.
Türküler halk ürünü, halkın malı olmalıdır. Bunlar halkın müzik zevkine göre üretilmiş, halkın yaşayışını, halkın kültürünü yansıtmış türkülerdir. Böylece kendinden saydığı bu eserler üzerinde değişiklikler yapar.
Türkülerde kavuştak (nakarat) bulunmalıdır. Bu durum eski türkü tariflerinden hatıradır. Kavuştaksız türkülerimiz de mevcuttur. En çok görülen şekli ile türküler, üç mısralık bentler ve onlara ekli iki mısralık kavuştuklardan, meydana gelir.
Türkülerde ölçü birimi olarak yaygın olan hece ölçüsüdür. Türkülerin kendisine özgü kafiye düzeni vardır. Türkülerin manzum kısmı, genel anlamıyla Türk halk şiirinde mevcut olan uyak türlerini tercih ederler.
Türküler değişken ve gelişime açıktır. Türküler herhangi bir yerde yakılırlar. Eğer beğenilirlerse göç ederler. Göçtükleri yerlerin özelliklerini de alarak farklılaşabilirler ve oraya uyum sağlarlar.
Türküler çok eski “yır” türü olarak geçer. Kaşgarlı Mahmut zamanına kadar yır koş; koşma, türkü düzmek manasında kullanılmıştır. Ve zamanla bu tür, yabancı kültürlerle karşılaşınca Türklere has ezgi ile okunan şiirler anlamına gelen bu adı (Türkî-türkü) almıştır.
Benim burada beğenerek başlığını attığım “Küy” ifadesi küg şeklinde Kaşgarlı Mahmut’un eserinde şiirin vezni anlamında kullanılır. Günümüzde bu isim geleneksel müzikte sözsüz ezgilere verilmektedir. Kazakistan’daki “Köroğlu Küyü” ve “Korkut Ata Küyü” sözsüz eserlerdir. Bu yoldan çıkarak Türkü kelimesinin etimolojik (köken bilim) olarak Türk Küyü’nden geldiğini söyleyebiliriz. Sesler düşerek zamanla kelime Türkü haline gelmiş ve Türk Ezgisi anlamında kullanılmaya başlamıştır. Ben de hem bazı kelimeleri unutmamak adına hem de tarihin, edebiyatın, etimolojinin farklı ve yeni mecralara açık oluşunun kanıtı olarak bu kelimeyi kullanmayı tercih ettim.
Okuduğum makalelerde türkünün Halk müziği olarak Batılı milletlerin bakış açısıyla ele alındığı vurgulanmıştı. Batı’daki halk müziğinin okuma yazması olmayan insanlar tarafından üretildiği ve bir sanat eseri olarak görülmediği yazılmaktadır. Türk kültüründe ise Türkü’nün üretimi ve icrası bu anlayışla örtüşmez. Çünkü Türkü, Türk’e has bir müzik yapısı ile yakılır. Herkes bu ortak mirasta yer alır. Sanatın da belki de en duygu yüklü olanı bu mecrada yankılanır. Böylece görüyoruz ki her milletin halk müziği ve halk şarkıları vardır. Ancak sadece Türk milletinin türküsü vardır. Ortak bir mirasın, kültürün, tarihin, coğrafyanın dallarından biri olmuştur. Tutunmak isteyen için köklü bir mazinin atiye giden belki de en anlayışlı bir koludur.
İSTERSE
Can isterse az huzuru,
Ten isterse dokunuşu,
Yar isterse mutluluğu;
Gel yana yana,
Sev yana yana.
Dağlar isterse bülbülü,
Bağlar isterse sümbülü,
Âşık isterse gülünü;
Gel yana yana,
Sev yana yana.
Dünya isterse sevgini,
Ah isterse ümidini,
Maşuk isterse kalbini;
Gel yana yana,
Sev yana yana.
(Özgündür)
















