Bir reklam filmi izlemiştim. Ekranda birkaç hamam böceği dolaşıyor, ardından tek bir cümle beliriyordu: “Yuvaya taşınan zehirli jel.”
Reklamın mantığı oldukça basitti. Böceklerden biri, zehirli jeli besin zannederek yuvasına taşıyor; farkında olmadan yalnızca kendisini değil, ait olduğu bütün koloniyi de zehirliyordu.
Reklam bittiğinde aklımda kalan şey böcekler olmadı. İnsanlar geldi gözümün önüne.
Çünkü biz de her gün, çoğu zaman farkına varmadan, dış dünyanın zehrini evlerimize taşıyoruz.
İnsan, yalnızca cebindekileri değil; zihnindekileri, duyduklarını ve hissettiklerini de eve getirir. Gün içinde maruz kaldığı öfkeyi, başkalarının kırgınlıklarını, hiç tanımadığı insanların ilişkilerini, bitmek bilmeyen dedikoduları, sosyal medyanın öfke kültürünü, iş yerindeki gerginliği, sokaktaki kabalığı… Hepsini görünmez bir yük gibi omuzlarına alır ve en güvenli limanı olması gereken evinin kapısından içeri girer.
Asıl mesele de tam burada başlar.
Çünkü zehir, çoğu zaman zehir olduğunu söyleyerek girmez hayatımıza.
Bazen “sohbet” kılığındadır.
Bazen “dertleşme” diye oturur masaya.
Bazen “sana bir şey anlatacağım” cümlesiyle başlar.
Bazen de “haklı öfke” kisvesine bürünür.
Oysa her olumsuz anlatı, her kırıcı söz ve her yıkıcı düşünce; zihinde kendine yer açan görünmez bir tortu bırakır. İnsan bunların yalnızca dinleyicisi olduğunu zannederken, aslında taşıyıcısına dönüşür.
Belki siz de fark etmişsinizdir.
Hiç tanımadığınız iki insanın yaşadığı bir ilişkiyi dinlerken, birkaç dakika sonra kendinizi taraflardan birini savunurken ya da diğerini acımasızca eleştirirken bulursunuz. Başlangıçta yalnızca dinliyordunuz. Sonra düşünceleriniz değişmeye, yargılarınız keskinleşmeye başlar. Eve döndüğünüzde ise o konuşmanın izleri hâlâ zihninizdedir. Üstelik farkında olmadan aynı sertliği kendi ilişkinize, kendi ailenize, kendi hayatınıza da taşımışsınızdır.
İnsan zihni, maruz kaldığı her şeyi nötr biçimde depolamaz.
Tekrarlanan her duygu, zamanla karakterin iklimine dönüşür.
Sürekli kuşku dinleyen insan, güvenmeyi unutur.
Sürekli ihanet hikâyeleri dinleyen insan, sadakate bile şüpheyle bakmaya başlar.
Sürekli öfkeye maruz kalan insan, en masum cümlelerde bile saldırı arar.
Ve sürekli karamsarlıkla beslenen bir ruh, günün sonunda umuda yabancılaşır.
Bütün bunlar tek bir günde olmaz.
Zehir hiçbir zaman acele etmez.
En etkili zehirler, etkisini yavaş gösterenlerdir.
İnsan ruhu da tam böyle zehirlenir; bir cümleyle değil, tekrar eden cümlelerle… Bir olayla değil, sürekli taşınan olumsuzluklarla…
Sonra bir gün kendimize şu soruyu sorarız:
“Neden eskisi kadar tahammüllü değilim?”
“Neden en küçük meselede öfkeleniyorum?”
“Neden evimin içinde bile huzuru bulamıyorum?”
Belki de cevabı dışarıda değil, eve birlikte getirdiklerimizdedir.
Çünkü evler yalnızca eşyalarla kurulmaz; konuşulan cümlelerle, taşınan duygularla ve tekrar edilen düşüncelerle de inşa edilir. Bir evin atmosferini perdeler ya da duvar renkleri değil, içeride dolaşan ruh hâli belirler. Çocuklar anne babalarının yalnızca sesini değil, zihinsel iklimini de miras alır. Eşler birbirlerine söyledikleri kadar, söylemeden taşıdıkları yüklerden de etkilenir.
Bu yüzden zihinsel hijyen, fiziksel hijyen kadar önemlidir.
Nasıl ki bozulmuş bir yiyeceği soframıza koymaktan kaçınıyorsak, bozulmuş düşünceleri de ilişkilerimizin merkezine taşımamayı öğrenmeliyiz. Her duyduğumuz sözü içselleştirmek, her tartışmayı sahiplenmek, her öfkeye ortak olmak zorunda değiliz. Çünkü insanın ruhu da tıpkı bedeni gibi, neyle beslendiğine göre şekillenir.
Belki de modern zamanların en büyük ihmali, zihnimizin kapısını herkese açık bırakmış olmamızdır. O kapıdan yalnızca insanlar değil; onların korkuları, öfkeleri, yargıları ve mutsuzlukları da içeri giriyor. Sonra bunların hangisinin bize ait, hangisinin başkasından ödünç alındığını ayırt edemez hâle geliyoruz.
Oysa gerçek olgunluk, her duyduğunu taşımamakla başlar.
Her sözü evine götürmemekle…
Her karanlığı kendi hayatına ait sanmamakla…
Çünkü huzur, yalnızca güzel şeyler biriktirmekle değil; zehri kapının dışında bırakabilme cesaretiyle de korunur.
Ve insan, sonunda şunu anlar:
Hayatı en çok değiştiren şey, eve ne getirdiği değil; eve neyi sokmamayı başarabildiğidir.
