- Bir Annenin Yorgunluğu
- “Artık logoped peşinden gitmeyeceğim”
- İlk on gün: Küçük adımlar, büyük umutlar
- Yirmi bir günde bitirmedik, başladık.
- Kırk dakikalık seans bazen bir buçuk saat oluyordu.
- “Hocam, boğulacak!”
- Çocuk yemek istemiyor mu, yoksa yiyemiyor mu?
- Bir annenin unutamadığım duası
- İki yıl süren yolculuk
- Yıllar sonra gelen lahmacun videosu
- Sevgili anneler ve babalar…
- Beni Mutlu Eden Nedir?
Bazen başarı bir tabak yemek değil, tek bir lokmadır.
Bir Annenin Yorgunluğu
Bir çocuğun yemek yemesi bize çok normal gelir. Sofraya oturur, ekmeğimizi alır, yemeğimizi çiğner ve yutarız. Bazen bunu nasıl yaptığımızı bile düşünmeyiz. Ama bazı çocuklar için bir lokma yemek hiç de kolay değildir.
Bazı anneler çocuklarının ilk kelimesini duymayı bekler. Bazıları ilk adımını atmasını. Bazı anneler ise yıllarca çocuğunun bir parça ekmek çiğnemesini, bir köfte yemesini, aileyle aynı sofraya oturmasını hayal eder.
Ben yıllardır dil ve konuşma terapisti olarak çocuklarla çalışıyorum. Çok farklı çocuklar ve aileler tanıdım. Bugün size hiç unutamadığım bir kız çocuğunun hikâyesini anlatmak istiyorum.
“Artık logoped peşinden gitmeyeceğim”
Bir gün yanıma beş yaşında bir kız çocuğu geldi. Prematüre doğmuştu; yani normal doğum zamanından önce dünyaya gelmişti. Beş yaşına kadar yalnızca blenderdan geçirilmiş yiyeceklerle beslenmişti. Çiğnemeyi bilmiyordu. Ağzına katı bir yiyecek almaktan bile korkuyordu.
İlk görüşmede annesine, “Tamam, çalışalım. İnşallah yemek yiyecek,” dedim.
Anne bana şöyle cevap verdi: “Hocam, yerse burada yiyecek. Yemezse artık ben logoped peşinden gitmeyeceğim. Çok logoped gezdim, çok yoruldum. Artık inanmıyorum ki bu çocuk yemek yiyecek.”
Bu sözleri duyduğumda ne kadar yorulduğunu hissettim. Karşımda yalnızca çocuğunun yemek yemesini isteyen bir anne yoktu. Yıllardır çözüm arayan, her seferinde yeniden umutlanan, sonra yine hayal kırıklığı yaşayan bir anne vardı.
Ben de ona dedim ki: “Ben sizin zamanınızı çok almayacağım. On gün gelin. On gün içinde çocuğunuzda bir gelişme görmezseniz o zaman gelmeyin.”
Anne şaşırdı: “Nasıl olur, on günde ben bir şey mi göreceğim?”
“Evet, göreceksiniz,” dedim. Bunu söylerken çocuğun değerlendirmesinde gördüklerime ve mesleki tecrübeme güveniyordum. Her çocuğa on günde ilerleme sözü verilemez. Ama bu çocukta ilk gelişmeleri görebileceğimize inanıyordum.
İlk on gün: Küçük adımlar, büyük umutlar
Çalışmalarımıza başladık. Önce çocuğun yiyeceğe karşı korkusunu, ağız ve çene hareketlerini değerlendirdik. Hemen katı yemek vermedik. Çünkü çocuğun önce bazı becerileri kazanması gerekiyordu.
İhtiyacına uygun logopedik masaj ve ağız içi uyarılarla çalıştık. Logopedik masaj, ağız çevresindeki kaslar ve hareketler üzerinde yapılan özel çalışmalardan biridir. Her çocukta gerekli değildir; hangi yöntemin uygun olduğuna değerlendirme ile karar verilir.
İlk günlerde küçük gelişmeler görmeye başladık. Çocuk yiyeceği ağzında tanımaya, yeni hislere alışmaya çalışıyordu. Anne de bunları fark etti.
Bir gün bana, “Hocam, ben çocuğumu daha düzenli ve daha uzun getirmek istiyorum,” dedi. Böylece on günlük çalışmamız yirmi bir günlük yoğun bir sürece dönüştü.
Yirmi bir günde bitirmedik, başladık.
Yirmi bir gün boyunca her gün görüştük. Bu sürenin sonunda kızımız henüz köfte veya dolma yemiyordu. Çiğnemeyi de tamamen öğrenmemişti.
Ama bizim için çok önemli bir şey değişmişti: Bir zamanlar ağzına yiyecek almaktan korkan çocuk, artık yiyeceği ağzında tanımaya başlıyordu. Eskisi gibi paniklemiyordu. Oral hazırlık evresinin ilk adımlarını atıyordu.
Oral hazırlık, yiyeceğin ağızda çiğnenip yutmaya hazır hâle getirilmesi demektir. Biz bu aşamayı yirmi bir günde tamamlamadık. Sadece başlamış olduk. Asıl yolculuğumuz daha devam edecekti.
Kırk dakikalık seans bazen bir buçuk saat oluyordu.
Normalde terapi seanslarımız kırk dakika sürüyordu. Ama bu çocukla çalışırken bazen bir buçuk saate kadar uzuyordu. Uzun süre aynı pozisyonda çalışmaktan sırtım ağrıyor, ayaklarım uyuşuyordu. Bazen çok yoruluyor, hatta acıkıyordum.
Ama o gün başladığımız çalışmayı mümkün olduğunca tamamlamak istiyordum. Çocuğun öğrendiği küçük bir beceriyi tekrar etmesi benim için önemliydi. İstiyordum ki bugün öğrendiğini yarın da yapabilsin, annesiyle evde de devam edebilsin.
Elbette çocuğun yorulmasını ve güvenliğini dikkate almak gerekir. Uzun seans her çocuk için doğru değildir. Benim için asıl amaç, öğrendiği becerilerin günlük hayatına geçmesiydi.
“Hocam, boğulacak!”
İlk zamanlarda annenin korkusunu unutamam. Çocuk yeni yiyeceklerle çalışırken bazen öksürüyor, bazen korkuyor, bazen farklı tepkiler veriyordu. Anne hemen yerinden sıçrıyordu: “Ay hocam, boğulacak! Hocam, boğulacak!”
Onu anlıyordum. Beş yıldır çocuğunu blenderdan geçirilmiş yemeklerle beslemişti. Şimdi çocuğunun ağzında farklı bir yiyecek görmek hem sevinç hem korku veriyordu.
Sağlık alanında eğitimim ve ilk yardım bilgim vardı. Ancak beslenme terapisinde ilk yardım bilmek tek başına yeterli değildir. Yutma güvenliğinin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bazen yiyecek veya içecek yanlışlıkla nefes aldığımız yola kaçabilir. Buna aspirasyon denir. Bu ciddi olabilir; bazen öksürükle kendini gösterir, bazen de hiç öksürük olmaz.
Kızımız püreleri rahat tüketiyordu. Fakat bu, diğer yiyeceklerde aspirasyon riski olmadığı anlamına gelmiyordu. Bu nedenle yeni yiyeceklerle çalışırken güvenliğe dikkat etmek gerekiyordu. Gerekli durumlarda yutma, VFSS veya FEES gibi yöntemlerle de değerlendirilir. Anne çok heyecanlandığında bazen, “Siz biraz dinlenin, bir kahve için, sonra gelirsiniz,” diyordum. Bazen dışarı çıkıyor, bazen yanımızda kalıyordu. Gün geçtikçe çocuğundaki değişimi gördü ve daha sakin olmaya başladı.
Çocuk yemek istemiyor mu, yoksa yiyemiyor mu?
Bu hikâyede ailelere anlatmak istediğim önemli bir konu var. Çocuk yemek yemiyorsa hemen “İnat ediyor” dememeliyiz. Önce neden zorlandığını anlamalıyız.
Yutmanın dört evresi vardır.
Birinci evre, oral hazırlık evresidir. Yiyecek ağızda çiğnenir, tükürükle karışır ve yutmaya hazırlanır.
İkinci evre, oral geçiş evresidir. Dil, hazırlanan lokmayı ağızdan boğaza doğru taşır.
Üçüncü evre, faringeal evredir. Lokma boğazdan yemek borusuna geçer. Bu sırada vücudumuz solunum yolunu korumaya çalışır.
Dördüncü evre, özofageal evredir. Lokma yemek borusundan mideye ilerler.
Bizim kızımızın en belirgin güçlüğü ilk evredeydi. Yani yiyeceği çiğneyip yutmaya hazırlayamıyordu. Bazı yiyeceklerin tadı ve dokusu da onu rahatsız ediyordu. Buna duyusal hassasiyet denir. Örneğin bir çocuk püreyi rahat yerken küçük bir ekmek parçasından korkabilir veya öğürebilir.
Bu her zaman inatçılık değildir. Çocuk gerçekten zorlanıyor olabilir. Bu yüzden ailelere hep şunu sorarım: Çocuğunuz yemek istemiyor mu, yoksa yiyemiyor mu?
Bir annenin unutamadığım duası
Çocuğun gelişmesini gördükçe annesi de umutlanıyordu. Bir gün bana öyle güzel bir dua etti ki aradan yıllar geçmesine rağmen unutamadım.
Hatırladığım kadarıyla şöyle dedi: “Hocam, ben çocuğumun ağzına böyle lokma koyabileceğimi düşünmezdim. Siz bunu benim çocuğuma öğrettiniz. Allah sizi benim karşıma çıkardığı gibi, sizin de evlatlarınızın karşısına sizin gibi güzel insanlar çıkarsın. Allah karşınıza hep iyilikler çıkarsın.” Bu sözler beni çok duygulandırdı. Çünkü ben de bir anneyim. Bir annenin başka bir annenin çocukları için böyle dua etmesi benim için çok değerliydi.
O an uzun seanslarımızı, yorgunluğumu, ilk günkü korkuları düşündüm. Ama en çok annenin yüzündeki umudu hatırladım. Bazen yaptığınız işin en güzel karşılığı, bir annenin kalpten ettiği duadır.
İki yıl süren yolculuk
Yirmi bir günlük yoğun çalışmadan sonra haftada üç kez görüşmeye devam ettik. Yaklaşık iki yıl boyunca çiğneme, yutma ve farklı yiyecekleri kabul etme becerileri üzerinde çalıştık.
Meyveler, kaygan yiyecekler, yeşillikler, pütürlü yiyecekler ve katılar… Hepsine bir anda geçmedik. Adım adım ilerledik. Zamanla kızımızın çiğneme becerileri gelişti. Köfte ve dolma gibi yemekleri de yiyebilir hâle geldi.
İlk dönemde blenderdan geçirilmiş öğünleri azaltınca kilosunda düşüş olmuştu. Annesi çok endişelendi. Bu kaygı anlaşılırdı. Beslenme terapisinde kilo kaybı normal veya gerekli bir aşama değildir. Böyle bir durumda yeterli beslenme ve büyüme, doktor ve gerektiğinde diyetisyen tarafından değerlendirilmelidir.
Zamanla yemek tüketimi arttı, kilosu da toparlandı. Yaklaşık iki yıllık çalışmanın sonunda artık pek çok farklı yiyeceği tüketebiliyordu. Terapi sürecimizi tamamladık.
Yıllar sonra gelen lahmacun videosu
Bu kızımızı yaklaşık iki yıldır görmüyorum. Dün annesi bana bir video gönderdi.
Videoyu açtım. Kızımız büyümüş. Artık lahmacun yemek için heyecanlanıyor. Hatta lahmacun için mücadele ediyor!
Annesi bana şöyle yazdı: “Hocam, bu sizin emeğinizdi. Bu videoyu size göndermeyi kendime borç bildim. Benim gibi sevineceğinizi biliyorum.”
Videoyu izlerken çok duygulandım. Aslında kızımız terapiyi bitirdiğinde de güzel yemek yiyebiliyordu. Ama annesi bana başka bir mutluluğu göstermek istemişti: Bir zamanlar yiyecekten korkan çocuğunun bugün yemeğe ne kadar istekli olduğunu.
O an ilk görüşmemizi hatırladım. “Artık logoped peşinden gitmeyeceğim,” diyen anneyi… Uzun seansları, küçük adımları, korkuları ve o güzel duayı…
Aradan yıllar geçmişti ama anne o mutluluğu benimle paylaşmayı unutmamıştı. Benim için başarı, çocuğun yalnızca terapi odasında bir lokma yemesi değil, öğrendiği becerileri evinde ve hayatının içinde kullanabilmesiydi.
Sevgili anneler ve babalar…
Çocuğunuzun tabağında ne kadar yemek kaldığına bakarken o yemeği yiyebilmek için ne kadar çaba gösterdiğini de görün.
Belki bugün yalnızca yiyeceğe dokundu. Belki ilk kez kokladı. Belki ağzına almaya cesaret etti. Belki de ilk kez küçük bir lokmayı çiğneyip güvenle yutabildi.
Bunlar küçük görünebilir. Ama bazı çocuklar için çok büyük başarılardır.
Çocuğunuzu başka çocuklarla kıyaslamayın. Yemek yemediği için kızmayın. Önce neden zorlandığını anlamaya çalışın. Gerektiğinde uzman desteği alın.
Her çocuk aynı hızda gelişmez. Her çocuğun ihtiyacı farklıdır. Önemli olan çocuğun güvenliğini koruyarak, doğru adımlarla ve aileyle birlikte ilerlemektir.
Ben yıllardır bu mesleği yapıyorum. Çok çocuk ve aile tanıdım. Ama bu hikâye bana bir kez daha şunu hatırlattı: Bazen başarı bir tabak yemek değil, tek bir lokmadır. Ve bazen o tek lokma, yalnızca bir çocuğun değil, bütün bir ailenin hayatında yeni bir başlangıç olur.
Beni Mutlu Eden Nedir?
Önce Allah’a şükrediyorum. Bana bu mesleği yapabilmeyi, çocukların hayatına dokunabilmeyi ve ailelerin sevincine ortak olabilmeyi nasip ettiği için.
Bir çocuğun yeni bir beceri kazanması beni çok mutlu ediyor. Ama beni en çok duygulandıran, o gelişmenin annesinin gözlerine yansıması. Bazen çocuk başardığı şeyin ne kadar büyük olduğunu henüz bilmiyor. Annesi ise o küçük adım için kaç yıl beklediğini biliyor.
Ben de bir anneyim. Bir annenin gözlerindeki sevinci, heyecanı ve mutluluk gözyaşlarını gördüğümde bütün yorgunluğumu unutuyorum. Yaptığım işle gurur duyuyorum. En büyük mutluluğum, bir çocuğun gelişmesiyle bir annenin yeniden umutlandığını görmek.
Bu yazı gerçek bir mesleki deneyime dayanır. Her çocuğun beslenme sorunu farklıdır; terapi süresi ve sonuçları her çocukta aynı olmayabilir. Çocukların kimliğini korumak için kişisel bilgiler paylaşılmamıştır.

















