Gül (Rosaceae), Gülgiller familyasına ait dikenli çalı formunda (Rosa) cinsinden güzel kokulu bitki türlerine verilen addır. Kış aylarında yapraklarını döker, 2-3 metre kadar boylanabilir. Çiçekleri hem keskin kokulu hem de estetik görünüm olarak çok güzeldir. Gövdesi dikenlerle kaplı, yarı odunsudur. Yaprakları oval, tırtıklı, genellikle koyu yeşildir. Bazı türleri ağaç, bazıları çalı şeklindedir. Bazıları da sarmaşıklar gibi büyüdüklerinden sarmaşık gülleri adını almıştır.
Ana Vatanı
Doğu Asya ve Anadolu başta olmak üzere Kuzey Yarımküre’dir. Dünya çapında yayılsa da en çok Kuzey Yarımküre’de çeşitlilik gösterir. Gül ailesi 91 cins ve 4828 türü içeren orta büyüklükte çiçekli bir bitkidir. Türkiye’de 25 çeşit türü vardır.
Çiçekleri beyaz, kırmızı, pembe, sarı, turuncu, hatta siyah (dalından koparılınca siyahlığı kalmıyor) gibi birçok renktedir. Bol güneş alan, havadar, rüzgârsız yerleri sever. Toprağı kurudukça, yapraklarına su değmeden sulama yapılmalıdır. Gövde çelikleri ile çoğaltılır. Düzenli budama şarttır.
Kullanım Alanları
- Kozmetik; parfüm, gül suyu ve gül yağı,
- Gıda; reçel, lokum, çay,
- Peyzaj; park ve bahçe düzenlemeleri.
Gül çayı hazımsızlığı önler, bağırsaktaki krampları giderir. Ancak hafif bir bitki çayı olarak kabul edilse bile hormon dengesini etkileyebileceğinden hamileler mutlaka doktora danışarak kullanmalıdır. Alerji de yapabilir. Gül suyu doğal tonik olduğundan akne oluşumunu engeller, cilde parlak bir görünüm sağlar, kokusu sinir sistemini yatıştırır.
Güller Familyasının Meyveleri
- Sert çekirdekli; şeftali, kayısı, erik, kiraz, vişne,
- Yumuşak çekirdekli; elma, armut, ayva, muşmula,
- Küçük meyveler; çilek, böğürtlen, ahududu, kuşburnu,
- Diğer başka meyveler; badem, malta eriğidir.
Gülün tarihi insanlığın tarihinden öncedir ve yaşı 40 milyon yıl olarak saptanmıştır. Moleküler biyologlar 200 milyon yıl olarak tahmin ediyorlar. Yani insanlık ortada yokken bile gül vardı. Hayatımızın içinde her yerde olan bir çiçektir.
Yazılı tarihte ilk kayıtlarda, 5000 yıl önce Mezopotamya kil tabletlerinde vardır. Milattan önce 1400 yılında Kleopatra banyosuna gül yaprakları da eklemiştir. Büyük İskender’in doğuya yaptığı seferlerde gül daha çok tanınıp batıya da yayılmıştır. Orta Çağ ve Rönesans’ta depresyon tedavisinde kullanılmıştır.
Bir litre gül yağı için 3-4 ton gül gerekmektedir. Gül balı dünyanın en pahalı ballarından biridir.
Gülün Farklı Kültürlerdeki Hikâyesi
Mitolojik köken; çiçeklerin tanrıçası Flora’nın ölü bir periyi çiçeğe dönüştürmesi ile yaratıldığına inanılır. Aşk Tanrıçası Afrodit’in simgesidir.
İslam kültürü ve tasavvufta; ilahi güzelliği ile doğrudan Hazreti Muhammed’i (s.a.v.) temsil eden en güçlü semboldür.
Tarihsel yolculuk; 35 milyon yıl önceden beri Orta Asya’da bulunan bu çiçek, Antik Roma’da asaletin, sevginin ve gizliliğin sembolüdür.
Dünya tarihinin en eski çiçeklerinden biri olan GÜL’ün renklerine göre neyin sembolü olduğu ise:
Kırmızı gül; aşk, tutku, Beyaz gül; masumiyet, saflık, Sarı gül; dostluk, neşe, Pembe gül; zarafet, şükran, Tek gül; seni seviyorum, Tasavvufta; ilahi aşk.
Farklı kültürlerde:
- İslam’da, Hazreti Muhammed’in (s.a.v.) nefesi ve cennetteki çiçekler,
- Hristiyanlık’ta, Hz. Meryem’in saflığı, Hz. İsa’nın çilesi,
- Yunan mitolojisinde, aşk tanrısı Afrodit’in çiçeği,
- Fars edebiyatında, ilahi aşkın ve güzelliğin
sembolüdür.
Gülün Ekolojik Katkıları
Arılar için önemli bir nektar kaynağıdır, kuşlar için yuvadır, toprağı erozyondan korur.
Birçok yerde gül festivalleri yapılıyor. Bizde de Isparta’da gül festivali yapılmaktadır.
Âşık Veysel, “Güle kıymet verilmezdi, âşık ile maşuk olmasaydı.” demiş.
Türk edebiyatında Gül’ü Bülbül dendiğinde akla ilk gelen en tanınmış eser, divan şairi Kara Fazlî’ye (asıl adı Mehmed’dir) ait olan mesnevidir. Karşılıksız aşkı, fedakârlığı ve ilahi aşkı 2450 beyitle şiirsel anlatır.
Güllerin açtığı mevsimde bülbül daha çok öttüğünden gül ile bülbül arasında hayali bir aşk olduğu kabul edilir. Bülbül çaresiz âşık, gül ise ulaşılması zor nazlı sevgiliyi temsil eder.
Güftesi ve bestesi Zeki Müren’e ait olan,
Bülbül aşıkmış güle
Gül naz eder bülbüle.
….
dizeleri ile başlayan şarkı en çok tanınan şarkılardan biridir.
