Şiir nedir?
Şiir; düşünsel boyuta duygu yükleyen bir sanattır.
Şiiri, duygulardan, düşüncelerden, düşlerden v.s. süzülmüş yaşantıların okuru duygulandıran yazım türü olarak da tanımlayabiliriz.
Cemal Süreya, şiiri bir taklit sanatı olarak değil, insan dahiliğinin yansıması olarak değerlendirir.
Şair ya da ozan, şiir yazan veya söyleyen kimsedir.
Bilinen ilk şiirler Sümer’lerin Gılgamış Destanı’ndadır.
İlk şiirler, Çince’de halk şarkılarından, Sanskritçe’de Vedalardan, Zerdüştlük inancının Gatalarından, destanların sözlü anlatım ihtiyaçlarından ortaya çıkmıştır.
Dünyanın ilk şairi (M.Ö. 2285-2250), Akat kralı Sargon‘un kızıdır. Sümer Tanrısı İnanna’ya yazdığı lirik şiirle ünlüdür.
İlk Türk kadın şairi Zeynep Hatun, Fatih dönemini Mihri Hatunla birlikte temsil eder. Dünyanın en eski aşk şiiri, pişmiş bir tablet üzerine çivi yazısıyla (M.Ö. 2037-2029 yılları arasında) Sümer dilinde yazılmıştır. Shu-Sin (M.Ö. 2000 yılında) için aşk şarkısı, kutsal ayininde kullanılmak üzere oluşturulmuştur.
Şiir, okuyanın anlaması için yazılır. Mutlaka ki bazı benzetmeler yapılacaktır. Bu benzetmeler özenli olmalı, dilbilgisi yanlışı yapılmaması gerekir. Nerede ve ne kadar mecaz kullanacağına şair karar verir. Ölçülü kullanılan mecaz şiire tat verir.
Uygur edebiyatının ve Türk şiirinin ilk, en eski lirik örneği Aprın Çor Tigin’in yazmış olduğu ve “Sevgili” adı verilen, yedi dörtlükten oluşan şiirin ilk dörtlüğü kayıptır. Bugünkü Türkçeyle:
Yavuklumu düşünüp dertleniyorum.
Dertlendikçe
Kaşı güzelim
Kavuşmayı özlüyorum…
Uygur dilinde ise:
Kasınçığımın öyü kadgurar men
Kadgurdukça
Kaşı körtlem
Kavuşıgsayur men…
daha beş dörtlük olarak devam eder.
Şiirin pek çok türü vardır. Mısra sonlarında bulunan son heceleri arasındaki ses benzerliğine “kafiye” denir. Ama her şiirde olmayabilir, özellikle serbest nazımla yazılanlarda yoktur. Kafiyeli şiire örnek olarak:
Geceleri Sokaklarda
Nasıl da beklerdim senin gelişini
Bir eda ile geçişini
Duyardım uzaklardan rüzgârın esişini
Hüzünle bakardım sokaktan gidişini.
— Cesare Pavese
Ölçülü-kafiyeli serbest nazıma örnek ise:
O BELDE
…
Ne sen
Ne ben
Ne de hüsnünde toplanan bu mesa
Ne de âlâm-ı fikre bir mersa
Olan bu mâi deniz…
— Ahmet Haşim
Ölçüsüz-kafiyeli serbest nazıma ise:
İSTANBUL TÜRKÜSÜ
İstanbul’da Boğaziçi’nde,
Bir fakir Orhan Veliyim
Veli’nin oğluyum
Tarifsiz kederler içinde…
Serbest şiirde ilk adımlar Servet-i Fünun’da atılmıştır. Serbest ölçü, 1940’lardan sonra Nazım Hikmet’le başlamış, Orhan Veli ile yaygınlaşmıştır.
Şiirler duyguları iki satırla sayfalar dolusu anlatırlar. Örnek:
HAYAT
Biraz aşk, biraz ümit,
Ve sonra Allahaısmarladık.
Şiirlerin her biri apayrı kişiliklere sahiptirler.
İyi ki şairler var, iyi ki şiirler var.
